ORBUS Belgium TOP
Glas dijaspore
BALKAN AREA

OPEN PAGES FOR ALL PROBLEMS - BLACK ON WHITE ABOUT ALL OPPRESSION

BALKAN AREA
BALKAN AREA








Šaban Nurić




ACTUA HOME PAGE





 



S E R I J A L

 

EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI(4.dio)

Piše: prof. dr. Šaban Nurić



1. IDEJA EVROPSKOG UJEDINJENJA POSLIJE PRVOG SVJETSKOG RATA

Poslije završetka Prvog svjetskog rata (1914—1918.), ideja evropskog ujedinjenja dobila je jednu novu dimenziju. Naime, Evropa, izmučena dugotrajnim ratom, tražila je način da obezbijedi mir za duži vremenski period. Tako se javila ideja o stvaranju svjetske mirovne organizacije, koja bi za osnovni cilj i razlog postojanja imala očuvanje svjetskog mira, odnosno izbjegavanje bilo kakvih ratnih sukoba koji su kroz historiju rezultirali velikim ljudskim žrtvama, ekonomskim štetama i opšte civilizacijskim kulturnim i svakojakim drugim razaranjima.

1.1. Osnivanje Društva (Lige) naroda 1919. godine

Društvo naroda (Liga naroda) je osnovano 1919. godine. Liga naroda osnovana je na inicijativu država pobjednica u ratu, sa ciljem da se uspostavi opšta, trajna i efikasna međunarodna organizacija za obezbjeđenje mira i razvijanje saradnje među državama i narodima. Ideja Lige naroda potekla je od američkog predsjednika Vudroa Vilsona. Na zajedničkoj sjednici oba doma Kongresa 8. januara 1918. godine, američki predsjednik Vilson iznio je plan uspostavljanja mira u Evropi u 14 tačaka:

1. UGOVORI O MIRU IZMEĐU DRŽAVA MORAJU SE SKLAPATI JAVNO, NE SMIJE BITI TAJNE DIPLOMATIJE I TAJNIH SPORAZUMA
2. APSOLUTNA SLOBODA PLOVIDBE U VRIJEME RATA I MIRA IZVAN TERITORIJALNIH VODA
3. UKIDANJE SVIH EKONOMSKIH PREPREKA, MJERA I SANKCIJA U SARADNJI MEĐU DRŽAVAMA
4. SMANJIVANJE NAORUŽANJA NA NAJMANJU MOGUĆU MJERU, DOVOLJNU ZA SIGURNOST DRŽAVE
5. NEPRISTRASNO RJEŠAVANJE KOLONIJALNIH ZAHTJEVA, UZIMAJUĆI U OBZIR INTERESE NARODA O KOJIMA JE RIJEČ
6. ODLAZAK STRANE VOJSKE SA RUSKE TERITORIJE
7. ODLAZAK STRANE VOJSKE IZ BELGIJE I USPOSTAVLJANJE NJENE SUVERENOSTI
8. OSLOBAĐANJE TERITORIJE FRANCUSKE I KOREKCIJA GRANICA U ALZASU I LORENU, KOJE SU 1871. GODINE UZELI PRUSI
9. USPOSTAVLJANJE ITALIJE U NJENIM GRANICAMA
10. PUNA SLOBODA I AUTONOMNI RAZVOJ NARODA AUSTROUGARSKE
11. EVAKUACIJA VOJSKE SA TERITORIJE RUMUNIJE, SRBIJE I CRNE GORE I SLOBODAN PRISTUP SRBIJE MORU
12. AUTONOMAN RAZVOJ ZA NETURSKE NARODE U OSMANSKOM CASRTVU (JERMENE I KURDE)
13. OSNIVANJE SLOBODNE POLJSKE SA IZLAZOM NA MORE I PRIKLJUČENJE POLJSKOJ ONIH TERITORIJA KOJE SU NASELJENE POLJACIMA
14. OSNIVANJE DRUŠTVA NARODA KOJE ĆE PRUŽITI GARANCIJU ZA POLITIČKU I TERITORIJALNU NEZAVISNOST MALIH DRŽAVA

Liga je trebala biti nadnacionalna — naddržavna organizacija koja obezbjeđuje mir i sigurnost u svijetu i unapređuje međudržavne odnose. Odbijanje američkog Kongresa da ratifikuje akta o Ligi naroda od 19. marta 1920. godine, oslabile su u početku ovu organizaciju, jer je Kongres smatrao da SAD ne treba previše da se miješaju u evropska pitanja.

Na Pariškoj mirovnoj konferenciji 25. januara 1919. godine, usaglašena je Povelja Lige naroda od strane Komisije. Pariška mirovna konferencija počela je 18. januara 1919. godine i trajala je do 21. januara 1920. godine, uz nekoliko prekida. Sile pobjednice bile su: Britanija, Francuska, SAD, Italija i Japan. Poraženi su bili: Njemačka, Austro-Ugarska, Turska, Bugarska. Do jula 1920. godine dominirali su šefovi država (Klemenso, Vilson, Lojd Džordž i Vitorio Orlando), a kasnije Vijeće šefova, sastavljeno od predstavnika ministarstava spoljnih poslova. Specifičnost Konferencije bila je u tome što su sile pobjednice sa svakom poraženom državom posebno sklapale mirovne ugovore:

1. NJEMAČKA, Versaj, 28. juna 1919. godine,

2. AUSTRIJA, Sen Žermen, 10. septembra 1919. godine,

3. BUGARSKA, Nevil, 27. decembar 1919. godine,

4. MAĐARSKA, Trianon, 4. juna 1920. godine,

5. TURSKA, Sevr, 10. avgusta 1920. godine (kasnije Lozana 1924. godine).

Povelja je postala dio Versajskog sporazuma, kojeg su sile pobjednice potpisale sa Njemačkom 28. juna 1919. godine. Prvo zasjedanje Lige naroda bilo je u Londonu 10. januara 1920. Godine, pri čemu je ratifikovan Versajski sporazum, a sjedište Lige postala je Ženeva. Liga je bila organizovana kroz skupštinu, savjet, sekretarijat i druga tijela. Osnovna karakteristika Lige naroda je u tome što je ona nastala iz mirovnih pregovora kao njihov integralni dio. Ovdje se uočava element efikasnosti tipičan za anglosaksonsko pravo, gdje se uporedo sa definisanjem normi definišu i institucije koje će te norme primijeniti ili u okviru kojih će se norme ostvarivati. Pravna norma i subjekt njene primjene postaju neodvojivi dijelovi jedne pravne cjeline. Broj članova Lige naroda mijenjao se zavisno od složenosti međunarodnih odnosa i sukoba među državama:

— u periodu od 1919. do 1920. Liga je imala 45 država (članova osnivača 32, neutralnih država 13);

— 1932. godine imala je 60 članica;

— 1938. godine imala je 59 članica;

— 1939. godine imala je 44 članice;

— 1946. godine imala je 34 člana.

Skupština — svaka članica je imala jedan glas, zasjedanja su održavana svake godine u Ženevi, u septembru. Skupština i Savjet uglavnom su imali podjednaku nadležnost, naročito u pitanjima očuvanja mira i traženju konsultativnog mišljenja stalnog suda međunarodne pravde.

Savjet — uspostavljen kao glavni organ Lige sa osnovnim ciljem da sačuva svjetski mir i da se bavi problemima koji imaju veze sa ugrožavanjem svjetskog mira. Savjet je imao 8 članica; 4 stalne (Britanija, Francuska, Italija i Japan) i 4 promjenljive, koje je svake tri godine birala skupština. U prvom sazivu Savjeta Lige naroda birane su: Belgija, Brazil, Grčka i Španija. Umjesto SAD, kao peta članica, postala je Kina. Problemi kojima se Liga bavila uticali su na povećanje broja nestalnih članica u Savjetu: 1922. godine broj povećan na šest; 1928. broj povećan na devet. Kada je Vajmarska Republika (Njemačka) pristupila Ligi 1926. godine, ona je postala peti stalni član tako da je nakon 1926. godine Liga imala pet stalnih i šest promjenljivih članica, a nakon 1928. godine imala je pet stalnih i devet promjenljivih, ukupno 14 članova. Savjet je zasjedao u prosjeku oko šest puta godišnje. Savjet je imao dvije stalne komisije: Komisiju za vojna, pomorska i vazduhoplovna pitanja (vojna komisija) i Komisiju za mandate uprava na teritorijama bivših kolonija).

Sekretarijat — imao je funkciju da priprema dnevni red, materijal za sjednice i imao je generalnog sekretara.

Stalni međunarodni sud, osnovan 1921. godine kao organ za mirno rješavanje sporova među državama i za tumačenje međunarodnog prava povodom nekog spornog pitanja koje mu uputi skupština i savjet Lige naroda.

Ovaj sud je preteča Međunarodnog suda pravde u Hagu kao organa UN i ovdje se radi o političkoj sukcesiji, kada novi organ nastavlja kontinuitet prethodnog organa.

Prethodno izloženo takođe pledira kauzalitet institucija Lige naroda koja funkcioniše između dva svjetska rata i definitivnog stvaranja Evropske unije u drugoj polovini XX vijeka kada dio funkcija Lige naroda preuzimaju ili oživljavaju institucije Evropske unije o čemu ćemo još govoriti.

 

1.2. Komisije Lige naroda

a) “Komisija za razoružanje – potpisale Francuska, Italija, Japan i Britanija, sa ciljem da ograniče veličinu svojih mornarica. Međutim, Britanija nije potpisala sporazum o razoružanju iz 1923. godine i nije potpisala Brajan---Kelogov pakt o zabrani rata kao sredstva za rješavanje međunarodnih sporova.

b) Komisija za mandate je kao stalno tijelo nadgledala upravu Lige naroda nad spornim teritorijama i organizovala plebiscite kojima je stanovništvo odlučivalo o statusu pojedinih teritorija. Prema Povelji (član 22), bivše kolonije Njemačke i teritorije Osmanskog carstva stavljene su pod nadležnost Lige i klasifikovane u tri osnovne grupe:

„A“ mandat, teritorije koje imaju takav stepen razvoja da uz pomoć Lige mogu postati nezavisne države (uglavnom dijelovi bivše Turske);

„B“ mandat, to su teritorije kojima mandatar mora upravljati i odgovarati za njih i garantovati  prava (religije, javnog morala, zabrana trgovine robljem, prava trgovine, itd.);

„C“ mandat, to su raštrkane teritorije, međusobno nepovezane (ostrva u Tihom okeanu), i njima se upravlja direktno na osnovu zakona mandatara).

Navedene teritorije su, u suštini, ostale kao kolonije mandatara, osim Iraka koji je 1932. pristupio Ligi kao nezavisna država. Osim toga, pojedine sporne oblasti u Evropi bile su pod mandatom Lige, oblast Sar do 1935. godine (plebiscit naroda i vraćena Njemačkoj) i Dancing do 1939. godine.

c) Međunarodna organizacija rada ustanovljena je 1919. godine, sa ciljem da se prava radnika definišu međunarodnim obavezujućim normama kao što su: osmočasovno radno vrijeme, radna sedmica od 48 sati, zabrana korištenja djece u radu, prava žena na radnom mjestu, prava mornara. Ovu komisiju je predvodio Albert Tomas.

d) Zdravstvena organizacija, formirana radi međunarodne saradnje u borbi protiv bolesti lepre, malarije, tifusa itd.

e) Odbor za opijum ustanovljen za kontrolu nad proizvodnjom i prometom opijuma.

f) Komisija za izbjeglice predvođena od strane Fridtjof Neansena, bavila se pitanjem povratka izbjeglica i ratnih zarobljenika, gdje je oko 400.000 ratnih zarobljenika i izbjeglica vraćeno u Rusiju, zatim izbjeglička kriza u Turskoj zbog ratova i progona Jermena. Za izbjeglice je ustanovljen tzv. Nensenski pasoš, kojeg dobivaju ljudi bez države.

g) Komisija za robove osnovana je sa ciljem da se iskorijeni trgovina robljem i ropstvo uopšte. Jedan od najvećih uspjeha imala je kod oslobađanja oko 200.000 robova u Sijera Leoneu.

Osnovna karakteristika Lige naroda u aspektu kodifikacije međunarodnog prava bilo je njeno praktično djelovanje na razrješenju brojnih problema nastalih nakon Prvog svjetskog rata, tako da se kodifikacija odvijala u procesu „u hodu“. Rješavani su brojni problemi međunarodnih odnosa: Olandska ostrva, Albanija, Gornja Šleska, Memel, Grčka, Bugarska, Sar, Mosul, Liberija, Tješin, Rur, Viljnus, Krf, Mandžurija, Etiopija, Paragvaj, Bolivija, Treći rajh itd. Kongres Sjedinjenih Država nije ratifikovao pakt o osnivanju Društva (Lige) naroda na zasjedanju 19. marta 1920. godine. SSSR se uključio 1934. i isključio 1939. godine, Italija se isključila 1937. godine, Japan je bio nezadovoljan upravom kolonijalnih teritorija. U Njemačkoj je Hitler došao na vlast 1934. godine. Liga naroda nije imala potreban opšti kapacitet i saglasnost da riješi međunarodne probleme i obezbijedi svjetski mir, a ukupni teret pao je na Francusku i Britaniju. Jedan od trajnijih doprinosa Lige naroda međunarodnom pravu bilo je konstituisanje Međunarodnog suda pravde u Hagu koji će rješavati sporove između država. Stalni sud međunarodne pravde formiran je 1921. godine kao najviši sudski organ međunarodnih sporova, čiji su članovi imali nadnacionalni karakter po struci, i nisu bili delegati država.[1] Osnovni zadatak Društva naroda kao vojnog pakta za održanje novonastalog teritorijalnog poretka bio je očuvanje mira kolektivne bezbjednosti i nezavisnosti njegovih članica. S obzirom da Društvo nije imalo efikasne instrumente da sprovede svoja načela, njegovo dejstvo više je imalo moralni nego stvarni efekat.

Paralelno sa nastankom Društva naroda, rađa se i panevropski pokret, u kojem je duboke tragove ostavio austrijski grof Kalgeri (Richard Nicholas Graf Coundenhove-Kalgeri, 1894.—1972.), koji je autor knjige „Panevropa“, objavljene 1923. godine u Beču. Na tragu ovoga je nastao „Panevropski manifest“. „Panevropski manifest“ je objavljen 1924. godine i služio je kao idejno-teoretska osnova formiranju Panevropskog pokreta. Panevropski pokret je svoj prvi kongres održao 1926. godine. Kongres je odobrio Panevropski manifest i objavio smjernice Evropske konfederacije. Pokret se zasnivao na:

— savezu Evropskih država,
— ravnopravnosti nacionalnih država,
— sklapanju saveza sa Rusijom,
— stvaranju carinske unije,
— stvaranju jedinstvenog privrednog prostora,
— čvrstim garancijama za nacionalne države,
— zaštiti nacionalnih manjina i
— saradnji Evrope sa drugim državama članicama Lige naroda.

Rađanje fašizma i Drugi svjetski rat, na određeno vrijeme „zaustavili“ su razvoj ideje ujedinjenja Evrope. Završetkom Drugog svjetskog rata, ideja „ujedinjenja Evrope“ sve više dobiva na značaju. Ugledni javni i kulturni radnici, pisci, političari, privrednici i naučnici sve više počinju javno da se zalažu za evropsko ujedinjenje i evropsko jedinstvo. Među prvim državnim predstavnicima, koji se javno deklarišu za jedinstvenu Evropu, bio je britanski premijer Vinston Čerčil (Winston Churchill), koji u svom govoru, održanom 1946. godine u Cirihu, izjavljuje: „...ako Evropa želi da se spasi od bijede i propasti, mora da gradi novo povjerenje u evropsku porodicu naroda. Dajmo Evropi političku strukturu u kojoj Evropa može da živi u sigurnosti i slobodi. Moramo stvoriti Savez evropskih država, a prvi korak na tom putu je stvaranje Evropskog savjeta. Ako sve evropske države ne budu opredijeljene da pristupe Uniji, mi moramo da krenemo sa poslom i da one evropske države koje to hoće i mogu, povežemo i ujedinimo.“[2]


2. EVROPA POSLIJE DRUGOG SVJETSKOG RATA (1945.)

Odmah poslije završetka Drugog svjetskog rata[3] nastaju brojni evropski pokreti, što je rezultiralo njihovim okupljanjem u Hagu od 7. do 10. maja 1948. godine, a što čini velike korake ka Evropskoj uniji, od ideje do pravne i političke stvarnosti.

Na Kongresu u Hagu okupili su se delegati iz 19 evropskih država. Kongresom je predsjedavao britanski premijer Vinston Čerčil. Neki od najvažnijih zaključaka Kongresa su:

1. naglašena je potreba stvaranja ekonomskog i političkog ujedinjenja Evrope sa ciljem osiguranja bezbjednosnog i socijalnog napretka;
2. izražena je spremnost evropskih država da prenesu dio vlastitog suvereniteta na nadnacionalni nivo, kojim bi se osiguralo zajedničko ekonomsko i političko djelovanje;
3. naglašena je potreba razvoja demokratskog sistema upravljanja i potreba stvaranja evropske skupštine;
4. naglašena je potreba daljeg razvoja zaštite ljudskih prava, i u tu svrhu formiranje Suda pravde.

Godine 1946., britanski premijer Vinston Čerčil[4] (Winston Churchill) je predložio osnivanje Sjedinjenih evropskih država i tom prilikom je na Univerzitetu u Cirihu izjavio: „Prvi korak u ponovnom osnivanju evropske porodice mora biti partnerstvo između Francuske i Njemačke. Samo na taj način Francuska može ponovo preuzeti moralno vođstvo Evrope.

Nema oživljavanja Evrope bez duhovno snažne Francuske i duhovno snažne Njemačke. Struktura Sjedinjenih evropskih država, ako će biti solidno i pravilno izgrađena, smanjiće važnost materijalne snage pojedinih država. Manje države biće jednako vrijedne kao i velike i gradiće svoje dostojanstvo pojedinačnim doprinosima zajedničkom cilju.“


2.1. Evropska zajednica za ugalj i čelik (EZUČ ili UČ) – Pariski ugovor, European Coal and Steel Community ECSC

Prvi značajniji koraci evropske ekonomske integracije počeli su „Maršalovim planom“, koji je uslovljavao američku pomoć većom saradnjom evropskih zemalja. Plan je izražavao spremnost Amerike da pomogne poslijeratnu obnovu svih evropskih zemalja, pod uslovom da evropske zemlje zajednički pripreme program obnove. Za vrijeme trajanja programa (1948.—1952.), SAD su plasirale oko 15 milijardi dolara.[5]

Evropska zajednica za ugalj i čelik osnovana je 18. aprila 1951. godine ugovorom zaključenim u Parizu, koji je stupio na snagu 23. jula 1952. godine.[6] U sastav ove zajednice ušle su sljedeće zemlje: Belgija, Francuska, Italija, Holandija, Luksemburg i SR Njemačka. Evropska zajednica za ugalj i čelik stvorena je sa ciljem da postigne, u prvom redu, stvaranje jedne jake ekonomske grupacije zemalja, i to u određenim ključnim privrednim djelatnostima. U dokumentima se posebno postavlja pitanje podizanja životnog standarda, koji je u to vrijeme bio veoma nizak zbog velikih ratnih razaranja.

 Pored ovih, čisto privrednih ciljeva, ističe se i značajan politički cilj. Taj politički cilj sastojao se u pokušaju da se prevaziđu vijekovne suprotnosti između dvije vodeće sile Zapadne Evrope, Francuske i Njemačke. Težilo se tome da se ostvari uspješna privredna saradnja u proizvodnji osnovnih proizvoda neophodnih za dalji razvoj ekonomije uopšte. Po zamisli tvorca ove integracije, ova proizvodna saradnja u ključnim privrednim oblastima, u toku jednog dužeg perioda bi omogućila političko zbližavanje naroda iz zemalja članica zajednice, u prvom redu njemačkog i francuskog.[7] Šumanov plan, kojim je osnovana Evropska zajednica za ugalj i čelik, bio je jedan od najvećih prekretnica u francuskoj historiji.

Osnivanjem Evropske zajednice za ugalj i čelik, otpočeo je proces evropskih integracija, i to na jednom od ključnih privrednih pitanja. Došlo je do stvaranja zajedničkog i jedinstvenog tržišta uglja i čelika, željezne rude, i, zahvaljujući ukidanju diskriminacije u oblasti cijena transporta, izvršeno je znatno uklanjanje razlika između država članica. Prema institucionalnom modelu Evropske zajednice za ugalj i čelik, utvrđene su osnove za dublju organizaciju integracije zemalja Zapadne Evrope i izvršene pripreme za osnivanje dvije nove evropske zajednice: Evropske ekonomske zajednice i Evropske zajednice za atomsku energiju.

Rezultat borbi vođenih na prostoru Evrope tokom Drugog svjetskog rata je razorena evropska privreda i ideološka podijeljenost. Značajan doprinos oporavku evropske privrede i ujedinjenju zapadnoevropskih država dao je tzv. „Maršalov plan“, kojeg su prihvatile države Zapadne Evrope. Istočnoevropske države i Sovjetski savez, zbog sistemskih i ideološko-političkih suprotnosti SAD — SSSR, odbile su prijedlog pomoći od strane Sjedinjenih Američkih Država kroz spomenuti plan.[8]

Privredno udruživanje je pratilo i uspostavljanje vojno - strateških dogovora u Evropi. Velika Britanija i Francuska su 1947. godine uspostavile Ugovor o zajedničkoj odbrani, koji je predstavljao jezgro osnivanja Zapadnoevropske unije (1948.) u Briselu. Ubrzo poslije toga, uslijedilo je i stvaranje Sjevernoatlantskog saveza (1949.).[9] Interese u formiranju Sjevernoatlantskog saveza imale su i Sjedinjenje Američke Države koje su, s ciljem dostizanja čvršće stabilnosti Zapadne Evrope u savez uključile i Saveznu Republiku Njemačku (1955.). U maju 1949. godine dolazi do formiranja Savjeta Evrope, što je sigurno rezultat Haške konferencije[10] iz 1948. godine. Glavni organi Savjeta Evrope su:

1. Komitet ministara, i
2. Konsultativna skupština, koja je kasnije prerasla u Parlamentarnu skupštinu.

Organi Savjeta Evrope imali su za cilj razvoj saradnje na polju politike između država članica, razvijajući parlamentarnu demokratiju i zaštitu ljudskih prava i sloboda.[11] Države osnivači Savjeta Evrope su: Holandija, Belgija, Luksemburg, Velika Britanija, Francuska, Irska, Danska, Italija, Švedska i Norveška. Od 1951. godine članice su i Grčka, Turska, Island i SR Njemačka. Od 1956. godine članica je Austrija, 1961. Kipar, 1963. Švajcarska, 1965. godine Malta.

Od 1967. godine članice su: Portugal, Španija i Lihtenštajn. Dakle, sasvim je jasno da se najveći, revolucionarni korak u stvaranju nadnacionalnih ekonomskih evropskih integracija desio 1950. godine, formiranjem Evropske zajednice za ugalj i čelik. Treba napomenuti da je francuski ministar spoljnih poslova Robert Šuman (Robert Shuman) bio pod snažnim uticajem Žan Monea (Jean Monneta), kada je prezentovao ideju stvaranja Zajednice za ugalj i čelik od strane Njemačke i Francuske. Objelodanjujući ideju, Mone je pozvao i ostale evropske države da se pridruže formiranju Evropske zajednice za ugalj i čelik.

Takođe valja istaći neformalni ali glavni razlog za ubrzano formiranje zajednice to što su u prvim godinama poslije ratnog perioda mnogi Evropljani osjećali da se njemačka industrija ubrzano razvija i da mora biti kontrolisana. Stvaranjem Evropske zajednice za ugalj i čelik, obezbijedio se kontrolni mehanizam, jer su ugalj i čelik veoma važni za razvoj moderne industrije, posebno imajući u vidu vojnu industriji.

Stavljanje u prvi plan ekonomskih pitanja proizvelo je razvoj odnosa i međusobne saradnje u industrijskom sektoru i programsko usmjeravanje proizvodnje sredstava na bazi čelika kao sirovine, za mirnodopske svrhe. Međusobni odnosi su se zasnivali na obostranim interesima, ukazujući da postoji mogućnost otklanjanja konflikta između država Zapadne Evrope, na način koji neće dovesti u pitanje njihovu buduću saradnju.

Plan koji je predstavio Robert Šuman (Šumanov plan) predvidio je stvaranje nadnacionalne agencije koja će kontrolisati proizvodnju, ali i kretanje cijena u industriji uglja i čelika. Ubrzo po stvaranju Evropske zajednice za ugalj i čelik, Zajednici su se pridružile i Holandija, Belgija, Luksemburg i Italija. Velika Britanija je odbila da postane članica Evropske zajednice za ugalj i čelik zbog straha od gubljenja kontrole nad razvojem sopstvene industrije.

Ugovor kojim je formirana Evropska zajednica za ugalj i čelik (European Coal and Steel Community–ECSC) potpisan je 18. aprila 1951. godine u Parizu, a stupio je na snagu 23. aprila 1952. godine. Ugovor je zaključen sa rokom važenja od 50 godina.


2.2. Šta je ugovor ponudio?

Ugovor o stvaranju Evropske zajednice za ugalj i čelik je predviđa ukidanje tarifnih kvota unutar zajedničkog tržišta za ugalj, čelik, koks i gvožđe, uspostavljanje jedinstvene tarife na uvoz uglja i čelika iz država izvan zajednice, i kontrolu proizvodnje i prodaje navedenih proizvoda. U skladu sa ugovorom o osnivanju, utvrđeni su sljedeći ciljevi:

1. unapređenje razmjene između država potpisnica ugovora;
2. zajednička saradnja i briga o redovnom snabdijevanju zajedničkog tržišta;
3. obezbjeđenje pristupa izvorima proizvodnje za sve korisnike;
4. razvoj proizvodne infrastrukture;
5. unapređenje uslova rada za zaposlene u sektoru proizvodnje uglja i čelika;
6. racionalna upotreba raspoloživih resursa;
7. utvrđivanje najnižih cijena, uz uvažavanje količine proizvedenih proizvoda.
 

2.3. Da li je ugovor predviđao formiranje nadnacionalnih tijela

Ugovorom o stvaranju je predviđeno formiranje visoke vlasti, kao najvažnije institucije, i nosioca odlučivanja u zajednici, Savjeta ministara, u cilju očuvanja interesa zajednice, koji je okupljao predstavnike vlada država članica, Zajedničke skupštine sa savjetodavnom ulogom i zadatkom demokratske kontrole vlasti te Sud pravde, koji će rješavati eventualno nastale sporove i poštovanje odredbi ugovora.


2.4. Elementi funkcionisanja i djelovanja Evropske zajednice za ugalj i čelik

Pošto su resursi Zajednice u uglju i čeliku za tadašnje prilike bili izuzetno veliki i vrijedni, upravljanje istim bilo je zasnovano na:

— stvaranju zajedničkog tržišta i carinske unije,
— primjeni principa nediskriminacije,
— sankcionisanju antikonkurentskog djelovanja preduzeća, što obezbjeđuje slobodnu konkurenciju i primjenu tržišnih zakona.

 

2.5. Evropska zajednica za atomsku energiju, EUROATOM

Ugovor o osnivanju evropske zajednice za atomsku energiju (Euroatom[12] ili EA) [13] zaključen je istovremeno kada i Ugovor o Evropskoj ekonomskoj zajednici 1957. godine, u Rimu. Ugovor o Evropskoj zajednici za atomsku energiju usmjeren je ka stvaranju neophodnih uslova za brz razvoj atomske energije, njenu distribuciju u okviru država članica i prodaju viškova na međunarodnom tržištu. Takođe, s obzirom na izuzetno visoke razvojne troškove u oblasti atomske industrije, Zajednica smjera ka zajedničkom angažmanu u istraživanju i primjeni njegovih rezultata. Bliže ih specificirajući, Ugovor o Euroatomu je, između ostalih, po našem mišljenju, utvrdio i sljedeće najvažnije zadatke:

1.  unapređenje istraživanja i širenje tehničke informisanosti;

2.  uspostavljanje jedinstvenih standarda u zaštiti zdravlja radnika i šire javnosti, te njihova primjena;

3.  podrška investicijama i uspostavljanje osnovne infrastrukture u oblasti atomske energije u okviru EU;

4.  obezbjeđenje snabdijevanja, pod jednakim uslovima, korisnika rude i nuklearnog goriva u okviru EU;
5.  osiguranje korištenja nuklearnog materijala u nevojne, civilne svrhe;

6.  vršenje ili ostvarivanje isključivih vlasničkih prava u odnosu na fisioni materijal;

7.  unapređenje progresa u oblasti miroljubivog korištenja atomske energije, u okviru saradnje sa drugim državama i međunardnim organizacijama;

8.  uspostava zajedničkih preduzeća, odnosno zajedničkog preduzetništva u oblasti proizvodnje i korištenja atomske energije.

Stvaranje Evropske zajednice za atomsku energiju imalo je za cilj dalji razvoj zapadnoevropske nuklearne industrije, ali uz istovremenu mogućnost kontrolisanog razvoja. Zajednica je stvorila uslove razmjene informacija, formiranje patentnog sistema i osnivanja nadnacionalnih institucija u oblasti proizvodnje i snabdijevanja atomskom energijom. U razgovorima koji su prethodili potpisivanju Ugovora o osnivanju Evropske ekonomske zajednice (1957. godine), i ostale evropske države su bile pozvane da se priključe Zajednici. Velika Britanija nije potpisala Sporazum zbog straha od gubitka kontrole nad nacionalnom politikom, koja bi trebalo da se integriše u zajedničku evropsku politiku. Umjesto takvog sporazuma, predložila je stvaranje slobodne trgovinske zone. Konačno, osnovna karakteristika Evropske konferencije u Mesini (od 1. do 3. juna 1955. godine) je ta da su se ministri spoljnih poslova šest država potpisnica Zajednice za ugalj i čelik saglasili oko stvaranja zajedničkog tržišta i tržišta za atomsku energiju.

U septembru 1955. godine predstavljen je izvještaj Komiteta, kojim je predsjedavao belgijski ministar Spak, koji je, istovremeno, imenovan za predsjedavajućeg ekspertskog tima zaduženog da pripremi izvještaj o pitanjima koja su bila predmet rasprave konferencije u Mesini. Već 1956. godine, sa predstavljanjem drugog izvještaja predloženo je osnivanje Evropske ekonomske zajednice i Evropske zajednice za atomsku energiju.


2.6. Evropska ekonomska zajednica — EEZ

U maju mjesecu 1956. godine, Spakov izvještaj (Integrisanje nacionalnih tržišta u zajedničko tržište, sa ciljem obezbjeđenja nacionalnih tržišta u zajedničkom tržištu i obezbjeđenje većeg ekonomskog rasta, i povećanje životnog standarda u zemljama članicama) prihvaćen je na sastanku šestorice u Veneciji. Poslije prihvatanja izvještaja, uslijedili su pregovori koji su okončani 25. marta 1957. godine, potpisivanjem osnivačkog ugovora o Evropskoj ekonomskoj zajednici i Evropskoj zajednici za atomsku energiju. Ugovori su potpisani u Rimu i zaključeni su na neodređeno vrijeme. Na snagu su stupili 1. januara 1958. godine.[14] Formiranje Evropske ekonomske zajednice je imalo za cilj postepeno uklanjanje svih obaveza i kvota na uvoz roba u trgovini između država potpisnica Sporazuma.

Potpisnice Sporazuma usaglasile su se oko implementacije zajedničke politike koja se odnosi na transport, poljoprivredu, socijalno osiguranje i slobodno kretanje ljudi i roba unutar granica šest država potpisnica. Planirano je postepeno formiranje zajedničkog tržišta. Predviđen je vremenski period od dvanaest godina u kome se ostvaruju slobode kretanja ljudi, roba, usluga i kapitala. Proces stvaranja Carinske unije je završen 1. jula 1968. godine.

Cilj osnivanja Evropske ekonomske zajednice je bio unapređenje privrednog ambijenta i privrednog razvoja država članica. U tu svrhu je trebalo da posluži formiranje zajedničkog tržišta. Ekonomski razvoj država članica poslužiće za razvoj političke saradnje između država članica. Bitna karakteristika Rimskog ugovora iz 1957. godine je realizacija zajedničke poljoprivredne politike koja je započela 1962. godine. Ciljevi Rimskog ugovora o osnivanju Evropske ekonomske zajednice su:

1. postepeno stvaranje carinske unije – ukidanje carina i svih mjera kvantitativnih ograničenja prilikom uvoza ili izvoza roba u saradnji između država potpisnica Ugovora;

2. uspostavljanje zajedničkih politika – poljoprivredna, trgovinska, transportna;

3. uspostavljanje slobode kretanja ljudi, roba, usluga i kapitala na prostoru država ugovornica stvaranja Evropske ekonomske zajednice;

4. stvaranje Evropske investicione banke i Evropskog socijalnog fonda;

5. stvaranje Evropske zajednice za atomsku energiju imalo je za cilj razvoj zapadnoevropske nuklearne industrije, uz istovremenu mogućnost kontrolisanog razvoja;

6. zajednica je stvorila uslove razmjene informacija, formiranje patentnog sistema i osnivanja nadnacionalnih institucija u oblasti proizvodnje i snabdijevanja atomskom energijom.[15]

U razgovorima koji su prethodili potpisivanju Ugovora o osnivanju Evropske ekonomske zajednice (1957. godine), i ostale evropske države su bile pozvane da se priključe Zajednici. Kao što smo već prije naveli, Velika Britanija nije potpisala Sporazum zbog straha od gubitka kontrole nad nacionalnom politikom, koja bi trebalo da se integriše u zajedničku evropsku politiku. Umjesto takvog sporazuma, predložila je stvaranje slobodne trgovinske zone.

Ubrzo, poslije ratifikacije Sporazuma o osnivanju Evropske ekonomske zajednice, Velika Britanija, Norveška, Švedska, Danska, Austrija i Portugal uspostavili su Asocijaciju za slobodnu evropsku trgovinu (European Free Trade Association – EFTA). Predmet Ugovora o uspostavljanju slobodne trgovinske razmjene su bili samo industrijski proizvodi između zemalja koje su pristupile Asocijaciji. Predmet Ugovora nisu bili poljoprivredni proizvodi, niti je postojala zajednička spoljna tarifa.

Države potpisnice Ugovora imale su mogućnost da se povuku u bilo koje vrijeme. Velika Britanija je svoj stav o Evropskoj ekonomskoj zajednici promijenila 1961. godine kada je počela pregovore oko članstva. Kako je najveći protivnik članstva Velike Britanije u Evropskoj ekonomskoj zajednici u to vrijeme bila Francuska i njen predsjednik Šarl de Gol, januara 1963, ali i 1967. godine Francuska je stavila veto na ulazak Velike Britanije u Evropsku ekonomsku zajednicu. Rezultat rada Spakovog komiteta (belgijskog ministra inostranih poslova) jeste stvaranje zajedničkog tržišta i Zajednice za atomsku energiju. Potpisivanjem Ugovora iz Rima, 25. marta 1957. godine, došlo je do formiranja Evropske ekonomske zajednice. Ugovor je stupio na snagu 1. januara 1958. godine. Ciljevi novoformirane zajednice bili su:

a) uravnoteženi, harmonični i održivi razvoj unutar Zajednice,
b) ostvarivanje visokog nivoa zaposlenosti i socijalne zaštite,
c) jednakost između muškaraca i žena,
d) održiv ekonomski rast uz suzbijanje inflacije,
e) visok nivo konkurentnosti,
f) podizanje standarda i kvaliteta života,
g) zaštita životne sredine,
h) privredna i društvena homogenost i
i) solidarnost među državama.[16]

U okviru Evropske ekonomske zajednice kao nadnacionalna institucija pojavljuje se Savjet ministara, koji ima ovlaštenja da donosi odluke na osnovu prijedloga Komisije. Komisija predstavlja samostalno tijelo koje predlaže, ali i primjenjuje odluke Savjeta ministara.

Svoj rad Komisija koordinira sa Evropskim parlamentom, a u rad su uključeni Ekonomski i socijalni komitet i Komitet regija. Primjena Ugovora iz Rima pod okriljem je Suda pravde.

U aprilu 1965. godine u Briselu je potpisan Sporazum o spajanju. Njime su organi Evropske zajednice za ugalj i čelik, Evropske ekonomske zajednice i Evropske zajednice za atomsku energiju spojeni u zajedničke organe Evropske zajednice. Luksemburškim ugovorom, potpisanim 1966. godine, nastojala se prevazići kriza koja je zahvatila Zajednicu zbog sporenja oko odlučivanja u Savjetu ministara, gdje je Francuska imala najveće primjedbe.


2.7. Četiri slobode na kojima su zasnovani principi prava EU

Niz je sloboda koje čine slobodarske tekovine zapadne civilizacije, ali četiri su osnovne na kojima su zasnovani principi prava Evropske unije, i to:

1. Sloboda kretanja roba, sastavljena od dva elementa:

a) uklanjanje carina i taksi ekvivalentnog efekta u trgovini između država članica (unutrašnji element carinske unije);

b) uklanjanje kvantitativnih ograničenja, tj. kontingenata za uvoz robe iz jedne u drugu državu članicu, kao i svih mjera ekvivalentnog efekta;

2. Sloboda kretanja kapitala, definisana odredbama većih mjera opreza;

3. Sloboda kretanja ljudi, definisana odredbama kojima se preciziraju slobode kretanja radnika i pravo na uspostavljanje vlastite djelatnosti u drugoj državi, i

4. Sloboda kretanja usluga, definisana odredbama slobodnog kretanja izvršilaca ili korisnika usluga iz jedne u drugu državu članicu Zajednice, zbog izvršenja ili uživanja usluge.
 



Slika 2. – Prvobitne članice EEZ[17]

 

Referencija:

[1]
Šaban Nurić, Međunarodno javno pravo I i II, str. 190-197 UNT, Travnik, 2010.
[2] Vinston Čerčil, Rezolucija, Poruka Evropljanima u kojoj su sadržani principi ujedinjenja Zapadne Evrope, 1947.
[3] Drugi svjetski rat (1939.—1945).
[4] Izvor; Kragulj D., Miličević D., 2005, Ekonomija—Uvod u ekonomsku analizu, mikroekonomija i makroekonomija, Makarije, Beograd, strana 404.
[5] Špirić N., Vukmirica V., Ekonomska i monetarna integracija Evrope, str. 78.
[6] Misita N., Uvod u pravo Evropske unije, str. 48.
[7] Đurović R., Međunarodno privredno pravo, str. 100.
[8] www.eurounion.org (Informacije o EU u SAD-a) 02.05.2015. u 16:15.
[9] North Atlantic Treaty Organisation-NATO
[10] Na koferenciji koja je održana u Hagu 1948. god. okupili su se najuticajniji federalistički pokreti zapadnoevropskih zemalja, koji su se zalagali za realizaciju ideje ujedinjenja Zapadne Evrope. Na konferenciji kojom je predsjedavao britanski premijer Vinston Čerčil usvojena je rezolucija „Poruka Evropljanima, u kojoj su sadržani principi ujedinjenja Zapadne Evrope.
[11] www.europa.eu (portal Evropske unije) 02.05.2015. u 16:15.
[12] Pri skraćenom nazivanju ove Zajednice, po pravilu se, tragom jezika, govori o EURATOM-u, dakle, bez „o“ između „r“ i „a“. Ovaj tekst, međutim, koristi skraćenicu EUROATOM. Za takvo rješenje su se opredijelili i neki drugi autori sa našeg jezičkog prostora, a, po svemu sudeći, tako oblikovanu skraćenicu lakše je izgovoriti na našem jeziku.
[13] Za Evropsku zajednicu za atomsku energiju se ponekad koristi i skraćenica EAEC, od European Atomic Energy Community, vidi, npr., Lenaerts i dr., 1999., str. 6.
[14] Ugovore u Rimu su potpisale: Francuska, SR Njemačka, Italija, Holandija, Belgija iLuksemburg.
[15] Craig, P. 2001., Constitutions, Constitutionalisam and European Union, Oxford, str. 36.
[16] Cini, European Union Politics, Oxford University Press, 2002. str. 56.
[17] Googl pretraga, 02.05.2015. u 12:55.


 



PUBLIKACIJE U DIJELOVIMA - EVROPSKA UNIJA
OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI:


4398
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (19.dio)
4392 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (18.dio)
4387
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (17.dio)
4385
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (16.dio)
4382
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (15.dio)
4380
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (14.dio)
4378
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (13.dio)
4374
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (12.dio)
4272
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (11.dio)
4369
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (10.dio)
4366
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (9. dio) 
4363
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (8.dio)
4360
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (7.dio)
4358
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (6.dio)
4356 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (5.dio)
4350
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI(4.dio)
4349
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (3.dio)
4346
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (
2. dio)
4344
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (
1.dio)



This Page is Published on December 06, 2016 in the Web Magazine „ORBUS Belgium“


Nazad na prethodnu stranicu Nazad na početak stranice Naprijed na sljedeću stranicu

OPEN PAGES FOR ALL PROBLEMS - BLACK ON WHITE ABOUT ALL OPPRESSION
OTVORENE STRANICE ZA SVE PROBLEME - CRNO PO BIJELOM O SVEMU ŠTO TIŠTI
 
Napomena: Tekstovi koji vulgarno vrijeđaju: neku vjeru, navode na rasnu diskriminaciju i slično, ne dolaze u obzir.
Vaše priloge šaljite u TEXT ili HTML formatu na email: info@orbus.be
Page Construction: 06.12.2016. - Last modified:19.02.2017.
BALKAN AREA


ACTUA HOME PAGE