ORBUS Belgium TOP
Glas dijaspore
BALKAN AREA

OPEN PAGES FOR ALL PROBLEMS - BLACK ON WHITE ABOUT ALL OPPRESSION

BALKAN AREA
BALKAN AREA












ACTUA HOME PAGE





 



S E R I J A L

 

EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (7.dio)

Piše: prof. dr. Šaban Nurić



FAZE EVROPSKIH INTEGRACIJA

U prvoj fazi osnivanja zajednice, 1951./52. godine, formirana je Zajednica za ugalj i čelik – ECSC, (European Coal and Steel Community). Ključne sirovine industrijske proizvodnje, kao što su ugalj i čelik, bile su od vitalnog državnog interesa i trebalo je da države ovu proizvodnju stave pod svoju kontrolu kroz posebnu organizaciju. Rješavanje ovoga pitanja uključivalo je zajedničku politiku sa Njemačkom. Ova zajednica, nazvana „Visoka uprava“ nastala je na osnovu doktrine De Golovog opunomoćenika za ekonomsku obnovu Francuske Žana Monea, a prihvatio ju je francuski ministar spoljnih poslova Robert Šuman i kao doktrinu, u formi deklaracije, predstavio u Parlamentu Francuske 9. maja 1950. godine, pa se taj datum označava kao dan Evropske unije. Suština Deklaracije i buduće zajednice bila je rješavanje pitanja proizvodnje i prerade uglja i čelika i zajednička ovlaštenja i saradnja Francuske i Njemačke nad procesima njihove proizvodnje i prerade. Osim ekonomske svrhe, ovaj sporazum je ujedno prevazilazio i neprijateljstvo Francuske i Njemačke na trajniji način, što je bio i jedan od osnovnih ciljeva Moneove doktrine i Šumanove deklaracije. Ovom sporazumu, kojim je osnovana Evropska zajednica za ugalj i čelik, osim Francuske i Njemačke priključile su se i zemlje Beneluksa (Holandija, Belgija i Luksemburg) i Italija, a sporazum je zaključen na 50 godina, 18. aprila 1951. godine u Parizu. Stupio je na snagu 23. jula 1952. godine. Zajednica je imala organe, kao što su:

— Savjet,
— Visoka vlast — Žan Mone prvi predsjednik,
— Skupština i
— Sud.[1]

Pored ekonomskih integracija (Zajednica za ugalj i čelik), Francuska je predložila da se formira i Evropska odbrambena zajednica - European Defence Community — EDC. Odbrambena zajednica je trebalo da ostvari nekoliko ciljeva:

— formiranje evropske armije,
— zajednički budžet,
— zajedničke institucije,
— konferenciju — kao mogućnost formiranja evropske federacije sa dvodomnim parlamentom.

Šest zemalja osnivača, u maju 1952. godine potpisalo je Sporazum o Evropskoj odbrambenoj zajednici. Francuski parlament je 1954. godine odbio da ratifikuje sporazum, a Njemačka i Italija se pridružuju zapadno-evropskoj zajednici. Neuspjeh formiranja odbrambene zajednice pokazao je da procesi integracije treba da se fokusiraju na ekonomski aspekt ujedinjenja Evrope i da je za odbrambenu i političku zajednicu još rano. Osim komunitarnih motiva, Francuska je imala i državne — nacionalne interese u integracijama, i to:

a) da stavi pod kontrolu vitalne njemačke resurse, proizvodnju uglja i čelika, pa tako kontroliše industrijski rast Njemačke,
b) da državnom kontrolom spriječi poremećaj slobodnog tržišta u ovim bazičnim industrijama,
c) Sjedinjene Američke Države su sve više pažnje posvećivale Njemačkoj, radi pariranja ruskom uticaju u Istočnoj Njemačkoj, tako da je Francuska kroz zajednice nastojala da očuva i ojača svoju poziciju u Evropi.

Evropa je početkom pedesetih godina bila u dvostrukoj protivrječnosti. S jedne strane, počeo je hladni rat između SSSR i SAD, a, s druge strane, postojale su tenzije između pojedinih zemalja. Velika Britanija se držala po strani i oslanjala na SAD, Njemačka je donijela Ustav 1949. godine, i uspješno se ekonomski oporavljala. Bez obzira na međudržavne protivrječnosti, rješenje je pronađeno u integracijama evropskih država kao glavno, generalno i trajno opredjeljenje. Zajednica za ugalj i čelik je opravdala svoje osnivanje, što je podstaklo države da unapređuju dalju integraciju. U drugoj fazi, uvećavanjem Zajednice, od 1952. do 1958. godine, povećan je broj evropskih organizacija i institucionalno su ojačane. Ministri spoljnih poslova šest država osnivača su na sastanku u Mesini 1. i 2. juna 1955. godine formirali Komitet, kojim je predsjedavao Pol-Henri Spak, čiji je zadatak bio da ispita mogućnost ostvarenja dva projekta:

— stvaranje slobodnog zajedničkog tržišta i
— stvaranje evropske zajednice za atomsku energiju.

Spakova komisija je izradila izvještaj koji je usvojen na ministarskom sastanku 29. maja 1956. godine. Izvještaj je sadržavao sljedeće prijedloge:

— formiranje zajednice država sa carinskom unijom,
— formiranje zajedničkog tržišta,
— umjesto visoke vlasti predlaže se komisija kao novi organ, a ostaju sud, savjet i skupština.

Na samitu u Rimu, 25. marta 1957. godine, osnovana je nova zajednica, Evropska ekonomska zajednica, (EEZ). Ugovor je stupio na snagu 1958. godine i zaključen je na neodređeno vrijeme. Ovim ugovorom saradnja je fokusirana na sljedeće oblasti:

— tržište,
— zajedničku monetu i
— ukidanje carina.

S obzirom na to da je Organizacija ujedinjenih nacija odlučila da osnuje međunarodnu organizaciju za kontrolu atomske energije (IAEA – Statut, stupio na snagu 1957. godine), i države osnivači Evropske zajednice su, po ugledu na Ujedinjene nacije, odlučile da stvore ovakvu zajednicu i na evropskom nivou, EUROATOM. Tako su Rimskim ugovorom (The treaties of Rome) osnovane dvije nove zajednice EEZ i EUROATOM. U Atomskoj zajednici, zbog njene funkcije, preferiran je nadnacionalni karakter, kao i kod Zajednice za ugalj i čelik, dok je kod Ekonomske zajednice preferirana međuvladina saradnja, koja je imala za cilj ostvarenje kontrolisanog profita. Njemačka i Francuska su postale „motor“ integracija, iako im razlozi nisu uvijek bili isti. Francuska je htjela da kontroliše Njemačku, a Njemačka je procjenjivala da će ojačati svoj status u Evropi kroz integracije. Osnovni ciljevi u Rimskom ugovoru bili su:

1. uspostavljanje zajedničke trgovine,
2. ekonomska unija,
3. monetarna unija,
4. ravnomjeran ekonomski razvoj članica, kroz angažovanje Evropske investicione banke,
5. usklađenost ekonomija,
6. rast GDP-a bez inflacije,
7. zaposlenost,
8. socijalna zaštita,
9. porast standarda i kvaliteta života i
10. solidarnost među članicama. [2]

Da bi navedeni ciljevi bili ostvarivi i realno očekivani, definisani su i osnovni instrumenti za ostvarivanje ciljeva kao što su:

a) ukidanje carina,
b) ukidanje ograničenja uvoza i izvoza među članicama,
c) zajednička trgovinska politika,
d) poštovanje četiri ekonomske slobode: slobodan protok ljudi, kapitala, robe i usluga,
d) zajednička poljoprivredna politika,
e) ribolovna politika, transport, životna sredina,
f) ujednačavanje pravnih sistema,
g) visok stepen zdravstvene zaštite,
h) zaštita potrošača i građana.[3]

U trećoj fazi, objedinjavanja i sukobljavanja, od 1958. do 1969. godine, Zajednica je prošla kroz složene procese sukobljavanja, traženja novih puteva i prevazilaženja protivrječnosti. Nakon propasti osnivanja evropske odbrambene zajednice, Francuska je ponovo, 1961. godine, na konferenciji šest članica, predložila da se formira ekspertska komisija pod vođstvom francuskog ambasadora Fušea radi prenosa spoljne i odbrambene politike na organe Zajednice u formi međuvladinog usaglašavanja. Iako je, u decembru 1961. godine, akt usvojen, od njega se odustalo već 1962. godine, jer nije bilo realnih uslova da se ostvari. Međutim, i bez toga saradnja se razvijala u oblastima ekonomije, spoljne politike, kulture, nauke, integrativni procesi su jačali i stvarane su zajedničke tekovine, koje danas nazivamo acquis communautaire.

Tokom 1959. godine učinjeni su prvi koraci ka liberalizaciji trgovine, a 1962. godine počela je zajednička poljoprivredna politika, CAP. Tokom 1968. godine završen je proces formiranja carinske unije. Velika Britanija je pokrenula inicijativu za osnivanje Evropskog udruženja slobodne trgovine (EFTA, European Free Trade Association), sa ciljem da se stvori jedna zona slobodne trgovine. U Štokholmu, 4. januara 1960. godine, osnovana je EFTA od strane država: Velike Britanije, Austrije, Danske, Norveške, Portugala, Švedske i Švajcarske. Evropa je obuhvatala oko 170 miliona stanovnika i njen ekonomski rast se ogledao u:

—  proizvodnji,
—  trgovini,
—  životnom standardu,
—  zapošljavanju.

Velika Britanija nije još bila članica zajednice i nastojala je kroz snaženje EFTE da ojača svoj ekonomski položaj. Međutim, EFTA je obuhvatala oko 90 miliona stanovnika, a veći kapacitet Evrope i jači položaj u GATT-u podstakli su potrebu da se i Velika Britanija pridruži evropskim integracijama. Takođe, Grčka i Turska 1959. godine iskazuju interes za članstvo. Velika Britanija u julu 1961. godine podnosi zahtjev za članstvo, zatim Norveška, Danska i Irska. Dolaskom na vlast Šarla De Gola, 1958. godine, ojačala je saradnja Francuske i Njemačke, pa ove dvije zemlje usaglašavaju zajedničku politiku u zajednicama. Njemačka i Francuska su 22. januara 1963. godine sklopile savez o usaglašavanju zajedničkih politika u oblastima spoljne politike, odbrane, informisanja i kulture. Ekonomski rezultati integracija kroz zajednice opravdavali su njihovo osnivanje, a vrlo bitan pokazatelj toga je porast trgovine za 28%. Iako je Francuska razvijala dobre odnose sa Njemačkom i usaglašavala politiku, to se ne može reći za njene odnose sa Velikom Britanijom. Procese integracija istovremeno su pratili i procesi sukobljavanja i protivrječnosti, posebno između Francuske i Velike Britanije. Iako je ekonomski rast u državama napredovao, nastali su politički i organizacioni problemi u zajednici u nekoliko oblika. Integracioni procesi u raznim oblastima i kroz tri zajednice nametnuli su potrebu veće institucionalne koordinacije, pa su ugovorom o fuziji od 8. aprila 1965. godine objedinjeni organi, tako da su jedinstveni organi, jedinstvena Komisija i jedinstveni Savjet, vodili poslove za sve tri zajednice i kroz takav rad članice su profilirale svoje interese:

a) Francuska je imala vitalni interes u oblasti poljoprivredne politike, Common Agricultural Policy - CAP. Ova politika štitila je poljoprivredu kroz zagarantovano tržište i sistem zaštitnih mjera i podsticaja. Zajednica je imala šest država i navedene mjere su se, u suštini, odnosile na Francusku. U suštini, politika se svodila na podršku francuskoj poljoprivredi od strane članica. Sigurnost tržišta za poljoprivredne proizvode bila je i ostala strateški interes Francuske. Država je podsticala poljoprivredu i time je ova politika bila suprotna principima slobodnog tržišta. Presedan protekcionizma kod Francuske ublažavan je podrškom Njemačkoj da ima slobodu industrijske razmjene, što je ojačalo njenu privredu i ekonomsku moć uopšte. Snaženje Njemačke privrede je izazivalo bojazan kod francuske industrije. Problemi oko protekcionizma u poljoprivredi i sukobljavanja u organima doveli su do jačanja otpora evrointegracijama u Francuskoj (što se zadržalo i do danas, referendum 2005., kada je odbijen Ustav Unije).

b) Tržišni rast industrijskih proizvoda i pad poljoprivrednih ugrožavali su lidersku poziciju Francuske i jačale njemačku poziciju.

c) “Prazna stolica”, način kojim je sredinom 1965. godine Francuska blokirala rad Zajednice, tj. neučestvovanjem na sjednicama Savjeta zajednica zbog predloženog načina odlučivanja. Predloženo je da se odluke donose većinom, s tim što će se uložiti napor da se uvaže interesi manjine. Francuska je insistirala da o vitalnim interesima članice imaju pravo veta i da se odluke donose konsenzusom.

d) Osnovni motiv Britanije za ulazak u integracije bio je njen nacionalni ekonomski interes. Ova zemlja je očekivala za sebe i Komonvelt posebne koncesije u poljoprivredi, što ju je direktno dovodilo u sukob sa francuskim „monopolom“ u poljoprivredi. Šarl De Gol se usprotivio prijemu Britanije pod njenim posebnim uslovima i 1963. godine Francuska je uložila veto na članstvo Britanije, jer su eventualno članstvo ove zemlje i rast ekonomske moći Njemačke ugrožavali dominantnu poziciju Francuske u Zajednici, što je bio uzrok problema funkcionisanja Zajednice u periodu od 1961. do 1966. godine. Velika Britanija je 1966. ponovo podnijela zahtjev za prijem, ali je opet Francuska uložila veto, a Irska, Danska i Norveška su povukle zahtjeve.

e) Zbog ovakvog odnosa prema Britaniji, Njemačka se prvi put otvoreno suprotstavila Francuskoj, jer bi ulaskom Britanije oslabila dominacija Francuske, što je bio njemački strateški interes, jer je kroz jačanje Zajednice i proširivanje Njemačka uviđala mogućnost uvećanja vlastitog uticaja. Francuska je nastojala da zadrži uticaj i da oslabi poziciju Parlamenta i Komisije. Francuska je uložila veto na prijedlog o odlučivanju za finansiranje CAP-a i veto na proširenje ovlaštenja Parlamenta.

Sastankom u Luksemburgu, nazvanim Luksemburški kompromis, 29. januara 1966. godine kriza je riješena, a francuski stav je prihvaćen. Nakon krize ojačane su integracije, a tri zajednice su počele da se pojavljuju pod zajedničkim imenom Evropska zajednica. Tri zajednice nisu ukinute i nastavile su da djeluju, a organi su donosili odluke za neku od zajednica, što je ukazivalo na jačanje zajedničkih politika i koordinacije. Samo tri godine nakon krize uspostavljena je Carinska unija, 1. augusta 1968. godine, koja je uključivala jedinstvene unutrašnje carine prilikom uvoza i izvoza između zemalja članica i jedinstveni sistem carina prema trećim zemljama. Do 1980. godine, trgovinska razmjena među članicama je porasla za šest puta, a bruto nacionalni proizvod, GDP, za 70%, tako da su ekonomski pokazatelji carinske unije bili očigledni. Krajem šezdesetih i početkom sedamdesetih godina, ekonomska situacija u oblasti poljoprivrede se mijenja u nepovoljnim smjerovima:

— specijalizacija proizvodnje dovodi do opadanja broja poljoprivrednika,
— cijene poljoprivrednih proizvoda stagniraju, što je u funkciji ostvarivanja socijalne politike i životnog standarda,
— poljoprivredna proizvodnja postaje manje isplativa za mobilni kapital i on se preusmjerava u industrijsku proizvodnju, trgovinu itd.

Da bi se zaustavio negativni trend u poljoprivredi, predložen je 1968. godine poseban ekonomski plan u elementima donacije za poljoprivredu, u cilju okrupnjavanja parcela i mehanizacija proizvodnje. Plan je usvojen u Savjetu ministara 1972. godine, ali nije dao očekivane ekonomske rezultate i porastao je otpor članica. Veća donacija poljoprivredi značila je i veći budžet zajednice, a to je, opet, zahtijevalo i veća izdvajanja članica. Viškovi poljoprivrednih proizvoda su uvećavani, cijene su padale, ponuda je bila veća u odnosu na tražnju. Ovdje je došla do izražaja strukturalna protivrječnost, gdje ulaganje u poljoprivredu ima ograničenje pozitivnih efekata, jer na jednom većem nivou subvencija i produktivnosti uvećavaju se zalihe, cijene počinju padati, profit proizvođača slabi, dotacije gube efekat. Evropska ekonomska zajednica zaključuje međunarodne konvencije sa zemljama u razvoju, bivšim kolonijama, u Africi u Juandeu 1963. godine. Zemlje u razvoju mogle su bez carina da pristupe evropskom tržištu, ali nisu mogle uvoziti vitalnu robu za sebe iz zajednica. Ponovo je održana konferencija u Juandeu 1969. godine, a zatim četiri konferencije u Lomi u državi Togo. Roba iz zemalja u razvoju po vrsti, količini i cijeni nije bitnije ugrožavala tržište i robu članica. Proširivanje tržišta i ugovori sa nerazvijenim zemljama imali su nekoliko efekata:

1. kontrolisana saradnja,
2. povećanje ekonomskih i platežnih mogućnosti zemalja u razvoju,
3. smanjenje troškova primarne robe, sirovine i hrana,
4. izgradnja odnosa međuzavisnosti.

Razvijanje saradnje sa zemljama u razvoju ojačalo je ulogu Velike Britanije zbog Komonvelta, pa se ponovo nametnulo pitanje njenog prijema u zajednice.

U četvrtoj fazi, fazi usaglašavanja politika, od 1969. do 1985. godine, Zajednica je prošla kroz nova iskušenja integracionih procesa. Na samitu Zajednice u Hagu 1969. usaglašeno je formiranje ekonomske i monetarne unije, postignuti su dogovori oko poljoprivredne politike CAP, stvaranje budžetskih resursa, ovlaštenje Parlamenta u pogledu budžeta. Prevazilaženjem problema oko zajedničkog finansiranja CAP-a, Francuska je popustila na pitanjima budžeta, jačanju uloge Parlamenta i jačanju integracija uopšte, kao i na pitanju prijema Velike Britanije. Usaglašeno je da su monetarna i politička unija glavni i zajednički strateški pravac u daljem funkcionisanju Evrope. Određen je rok do 1980. godine da profunkcioniše monetarna unija kao optimalni okvir za povećanje mobilnosti kapitala, čime se podstiče investiranje. Ocijenjeno je da jedinstvena valuta povoljno utiče na brzinu razmjene robe, povećava potrošnju kroz rast dohotka, povećava konkurentnost robe na međunarodnom tržištu, umanjuje potrebe za držanjem monetarnih rezervi u svakoj zemlji za njenu valutu, i uopšte, stabilizuje valutni kurs. Pjer Verner, predsjednik Vlade Luksemburga, 1970. godine predstavio je plan postepenog formiranja Evropske monetarne unije, EMU (Economic and Monetary Union). Takođe, dogovoreno je da se otvori proces i političke Unije, nazvan Davinjonov izvještaj. Na samitu u Parizu 1972. godine ojačana je potreba za monetarnom unijom, zajedničkom agrarnom politikom, čvršćom organizacijom, slobodom tržišta, ukidanjem carina, itd. Devet godina nakon plana za monetarnu uniju, uspostavljen je 1979. godine evropski monetarni sistem, EMS, koji je imao koordinirajuću i kontrolnu funkciju u suzbijanju inflacije, povećanju investicija, ekonomskoj stabilizaciji, itd. Integracije u monetarnoj sferi, kao jednoj od vitalnih funkcija države, odvijale su se postepeno i trajale su skoro 30 godina, sve do uvođenja eura 1999. godine.
 


Referencija:

[1] Mintas — Hodak, 2004., Uvod u Evropsku uniju, Zagreb, str. 14.
[2] Ibido.
[3] Ibido.
 



PUBLIKACIJE U DIJELOVIMA - EVROPSKA UNIJA
OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI:


4398
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (19.dio)
4392 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (18.dio)
4387
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (17.dio)
4385
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (16.dio)
4382 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (15.dio)
4380
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (14.dio)
4378
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (13.dio)
4374
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (12.dio)
4272
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (11.dio)
4369 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (10.dio)
4366
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (9. dio) 
4363
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (8.dio)
4360
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (7.dio)
4358 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (6.dio)
4356 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (5.dio)
4350 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI(4.dio)
4349
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (3.dio)
4346
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (
2. dio)
4344
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (
1.dio)



This Page is Published on December 20, 2016 in the Web Magazine „ORBUS Belgium“


Nazad na prethodnu stranicu Nazad na početak stranice Naprijed na sljedeću stranicu

OPEN PAGES FOR ALL PROBLEMS - BLACK ON WHITE ABOUT ALL OPPRESSION
OTVORENE STRANICE ZA SVE PROBLEME - CRNO PO BIJELOM O SVEMU ŠTO TIŠTI
 
Napomena: Tekstovi koji vulgarno vrijeđaju: neku vjeru, navode na rasnu diskriminaciju i slično, ne dolaze u obzir.
Vaše priloge šaljite u TEXT ili HTML formatu na email: info@orbus.be
Page Construction: 20.12.2016. - Last modified:19.02.2017.
BALKAN AREA


ACTUA HOME PAGE