ORBUS Belgium TOP
Glas dijaspore
BALKAN AREA

OPEN PAGES FOR ALL PROBLEMS - BLACK ON WHITE ABOUT ALL OPPRESSION

BALKAN AREA
BALKAN AREA








dr. Šaban Nurić



ACTUA HOME PAGE





 



S E R I J A L

 

EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (14.dio)

Piše: prof. dr. Šaban Nurić



KOMUNITARNO PRAVO I IZVORI PRAVA EVROPSKE UNIJE


21.13.   Izvori prava Evropske unije

Izvori prava Evropske unije su pravni akti, koji sadrže pravne norme na kojima se zasniva funkcionisanje Unije. Najvažniji izvori su:

Osnivački ugovori, predstavljaju pravni osnov konstituisanja Evropske unije, a sadrže osnivačke akte nastale na odlukama država članica, koje su svojom saglasnošću postigle sporazum o formiranju Unije entiteta „Sui generis" pravne strukture. Osnivačke ugovore čine tri dokumenta, i to:

1. Ugovor o Evropskoj zajednici za ugalj i čelik;
2. Ugovor o Evropskoj ekonomskoj zajednici;
3. Ugovor o Zajednici za atomsku energiju.

Ugovori se nadopunjuju:

1. Ugovorom o spajanju (Merge ugovor), potpisan 08. aprila 1965., kojim su tri institucije spojene u Evropsku zajednicu;
2. Jedinstvenim evropskim aktima iz 1986. godine;
3. Ugovorom iz Amsterdama (potpisan 02. oktobra 1997. godine);
4. Ugovorom iz Nice (potpisan 26. februara 2001. godine);
5. Ugovorom iz Lisabona (potpisan 13 . decembra 2007. godine).

Akti institucija Evropske unije. U skladu sa odredbama ugovora, a u cilju izvršavanja svojih zadataka, pod uslovima koje predviđa ugovor, Evropski parlament sa Savjetom i Savjet sa Komisijom donose:

a) Sve poslovnike - obavezuju države članice i u potpunosti se ugrađuju u nacionalno zakonodavstvo;
b) Direktive - postavljaju ciljeve i rezultate koji se moraju dostići, a države članice same određuju oblike i način provođenja;
c) Odluke - obavezuju u svim elementima one na koje se odnose. Mogu da se odnose na sve države, pojedine države, preduzeća ili pojedince;
d)  Mišljenja i preporuke - ovi instrumenti nisu obavezujući za države članice. Sadrže samo mišljenja sa preporukom rješenja određenog problema.[1]




Šema 6. Izvori prava Evropske unije[2]

Pored ovih izvora, postoje i takozvani mehki izvori (soft law), a to su: upute, izjave, programi, deklaracije, bijele i zelene knjige, zapisnici i drugi izvori.


21.14.  Sporazumi sa „trećim zemljama”

Ove dokumente, zbog specifičnosti njihovog djelovanja i često do kraja i nejasno definisane, po obavezama izvršenja dijelimo na:

1.  Ugovore koje države članice sklapaju sa trećim državama;
2.  Ugovore koje Unija sklapa sa trećim zemljama.


21.15.  Ugovori ekonomskog karaktera i ugovori o pridruživanju

Ova kategorija ugovora se odnosi na sporazume koje je Evropska unija zaključila sa državama Asocijacije za slobodnu evropsku trgovinu - EFTA, mediteranskim državama i državama u razvoju. Preferencijalni ugovori regulišu pitanja trgovine sa „trećim zemljama". Pored toga, sadrže i odredbe o saradnji u drugim oblastima.


21.16.  Sudska praksa

Sud pravde Evropske unije bilježi brojne slučajeve, te kada Sud nema pravnog uporišta u osnivačkim ugovorima primjenjuje metode tumačenja prava preuzimajući zakonodavnu funkciju. Takva praksa doprinijela je razvoju komunitarnog prava i dala je poseban značaj ovakvoj vrsti sudske prakse, kao i njenog izvora prava.[3]




Šema 7. Institucionalni trougao (srce) Evropske unije[4]


21.17. Acquis Communautaire

Acquis Communautaire[5] predstavlja pravne akte Evropske unije, uključujući primarnu legislativu (sporazume od Rima do Nice) i sekundarnu legislativu (kancelarijabe, direktive, opšte i pojedinačne odluke i preporuke). Pored Acquis Communautaire-a, postoji i Bijela knjiga.

Namjera Komisije je bila da ukaže državama pretendentima za članstvo u Evropskoj uniji prioritete iz Acquis Communautaire-a i uslove ulaska na unutrašnje tržište Evropske unije prije punopravnog članstva. Zahtjevi iz Acquis Communautaire-a i Bijele knjige predstavljaju osnovni tranzicioni vodič Bosne i Hercegovine na njenom evropskom putu. Zahtjevi iz Acquis Communautaire su:

1. Sloboda kretanja roba;
2. Sloboda kretanja ljudi;
3. Pravo poslovnog nastanjivanja i sloboda pružanja usluga;
4. Sloboda kretanja kapitala;
5. Javne nabavke;
6. Pravo trgovinskih preduzeća;
7. Pravo intelektualnog vlasništva;
8. Tržišno nadmetanje;
9. Finansijske usluge;
10. Informaciono društvo i mediji;
11. Poljoprivreda i ruralni razvoj;
12. Sigurnost hrane, veterinarstvo i fitosanitarna kontrola;
13. Ribarstvo;
14  Saobraćajna politika;
15. Energetika;
16. Socijalna politika;
17. Preduzetništvo i industrijska politika;
18. Transevropska politika;
19. Regionalna politika i politika koordinacija strukturnih instrumenata;
20. Pravosuđe i osnovna ljudska prava;
21. Pravda, sloboda i sigurnost;
22. Nauka i istraživanje;
23. Zaštita životne sredine;
24. Obrazovanje i kultura;
25. Zaštita potrošača i zdravlja;
26. Carinska unija;
27. Spoljni odnosi;
28. Spoljna, odbrambena i bezbjednosna politika;
29. Finansijska kontrola;
30. Finansijsko-računovodstvene odredbe.102



21.18. Ugovor iz Mastrihta

Inicijativa za vertikalnom integracijom država članica Zajednice bila je sadržana u ekonomskim ali i političkim razlozima. Jedinstveno evropsko tržište je živjelo, ali nije živjela jedinstvena evropska valuta. Razlozi transformacije Evropske zajednice u Evropsku uniju bili su sadržani i u detaljima sa kraja 80-ih godina XX vijeka, kada se desio raspad Sovjetskog saveza, rušenja Berlinskog zida i ujedinjenje Njemačke, te kraj Hladnog rata između Istoka i Zapada.

Spomenuti događaji inicirali su zajedničku poruku francuskog predsjednika Miterana i njemačkog kancelara Kola, u kojoj je predloženo sazivanje međunarodne konferencije, čiji će cilj biti transformacija uređenja istočnoevropskih zemalja i njihovo članstvo u Evropskoj uniji. Na sastanku evropskih savjeta u holandskom gradu Mastrihtu (9. i 10. decembra 1990. godine) definisana su i preostala pitanja koja su ostala otvorena. Dogovoreno je da Velika Britanija i Danska mogu da uživaju mogućnost odstupanja od treće faze monetarne unije, kao i da širenje nadležnosti Zajednice neće biti primijenjeno na Veliku Britaniju.

Ugovor je potpisan 7. februara 1992. godine u Mastrihtu, a na snagu je trebao da stupi 1. januara 1993. godine. Zbog kašnjenja sa ratifikacijom sporazuma u Danskoj, Njemačkoj i Velikoj Britaniji, Ugovor je stupio na snagu 1. novembra 1993. godine. Ugovorom je uspostavljena struktura Evropske unije, koja počiva na tri stuba:

1. stub: Ekonomska zajednica;
2. stub: Zajednička spoljna i bezbjednosna politika;
3. stub: Saradnja u oblasti pravosuđa i unutrašnjih poslova.


Ugovorom iz Mastrihta su uvedene sljedeće promjene, koje su, u osnovi, bile reformističkog karaktera:

1. Evropska ekonomska zajednica je doživjela transformaciju u Evropsku zajednicu, kojoj su dodate nove nadležnosti u ekonomskoj i monetarnoj oblasti.
2. Uvedena je novina u procesu odlučivanja, u kojem je Evropskom parlamentu pridružen i savjet u vršenju zakonodavne vlasti.
3. Zajedničkoj spoljnoj i bezbjednosnoj politici pridružena su i pitanja odbrane koja do tad nisu bila u nadležnosti evropskih integracija.
4. Unija je dobila mogućnost regulisanja pitanja azila, migracije i saradnje između policijskih snaga.
5. Uveden je mehanizam različitih integracionih nivoa.
6. Ugovorom je uspostavljena jedinstvena procedura prijema u Evropsku uniju.


Zajednički ciljevi definisani u Ugovoru o Evropskoj uniji su:

1. Promovisanje privremenog i društvenog razvoja sa visokom stopom zaposlenosti.
2. Dostizanje ravnotežnog i održivog razvoja, bez unutrašnjih granica na teritoriji Evropske unije.
3. Stvaranje monetarne unije sa jedinstvenom valutom.
4. Jačanje zaštite prava i interesa svih državljana članica država Evropske unije.
5. Provođenje zajedničke spoljne i bezbjednosne politike, što će dati doprinos jačanju sopstvenog identiteta na internacionalnoj sceni.
6. Razvoj Unije na principima slobode, sigurnosti i pravde.
7. Nadogradnja pravne stečevine Unije.[6]




Šema 8. Stubovi Evropske unije
104


Koristi za države od članstva u Evropskoj uniji su mnogostruke i slojevite u svim sferama države članice, od ekonomske preko kulturne, političke i bezbjednosne. Uglavnom mogu se staviti u nekoliko grupa:

1. Aktivno i ravnopravno učestvovanje u radu tijela Evropske unije i zajedničko donošenje odluka i politika.
2. Mogućnost efikasnijeg korištenja prednosti koje sa sobom nosi unutrašnje tržište.
3. Zajednička saradnja na razvojnim projektima.
4. Efikasnija bezbjednosna i odbrambena politika.[7]

 

21.18.1. Evropska policija — Europol

U ovom dijelu rada želimo da pomenemo organizaciju Evropske policije -Europola, koja je nastala ranije od nekih evropskih institucija, ali su se tek nakon dugogodišnje neformalne saradnje među policijskim snagama evropskih država, početkom devedesetih godina prošlog stoljeća, države članice tada još Evropske ekonomske zajednice (preteče EU) suočile sa novim vidovima kriminala, fenomenom kojeg je uslijed dinamičnog tehnološkog i informatičkog razvoja bilo sve teže kontrolisati. Perspektiva pristupanja novih država u zajednički evropski ekonomski prostor dodatno je ojačala potrebu za definisanjem zajedničke strategije u borbi protiv kriminala radi osiguranja sigurnosti u Evropi, te je tadašnji njemački kancelar H. Kohl pozvao na stvaranje evropske policijske agencije, na tragu američkog FBI-a.

Potpisivanjem Maastrichtskog ugovora 1992. godine, područja pravosuđa i unutarnjih poslova, a time i policije, postala su jedna od okosnica djelovanja EU-a. Evropska policijska saradnja od rane je faze smjerala ka uspostavi zajedničkog sistema praćenja najtežih oblika krivičnih djela. Svoj dinamični rani razvoj dijelom može zahvaliti nizu sklopljenih sporazuma o saradnji u specifičnim aspektima kriminala, a dijelom ukinutim carinskim kontrolama na graničnim prijelazima među članicama EU-a stvaranjem Schengenske zone. U takvim je uslovima 1995. godine zvanično stvorena evropska agencija EUROPOL, s ciljem da pruži potporu članicama EU-a u borbi protiv kriminala i terorizma kao ozbiljnih prijetnji unutarnjoj sigurnosti EU-a i zaštititi od njezinih građana.

Osim već „tradicionalnih" prijetnji sigurnosti poput terorizma, krijumčarenja i trgovanja ljudima i drogama, te raznih oblika organizovanog, pa i privrednog kriminala (npr. pranja novca i krivotvorenja novčanica i kreditnih kartica), danas nove sofisticirane vrste kriminala zloupotrebljavaju mogućnosti koje nudi moderna visoka tehnologija i slobodu koju pruža zajedničko evropsko tržište, kao što je slučaj s kibernetičkim kriminalom, vezanim uz poreske prijevare ili dječju pornografiju. Europolovi službenici nemaju pravo provoditi lišenja slobode, ali, zahvaljujući jedinstvenom informatičkom sistemu i stručnosti preko 700 uposlenih u centrali u Hagu, ulaze u trag razgranatim internacionalnim kriminalističkim i terorističkim mrežama u Evropi.

Europol u godini provede više od 10.000 prekograničnih istraga, a prikupljene i analizirane informacije šalje srodnim agencijama u članicama EU-a. Europol koordinira i operacije sprečavanja, otkrivanja i istraživanja krivičnih djela te proganjanja krivaca na terenu, pa je tako, npr., tokom 2011. godine putem projekta ICARUS, u kojem su učestvovale 22 evropske države u akciji suzbijanja internetske mreže, koja je distribuirala snimke seksualno iskorištavane djece, identificirano 269 osumnjičenika i uhapšeno 112 osoba.

Po potrebi, Europola mobilna operativna ekipa uskače i na teren gdje je potrebno rastaviti laboratorij za nezakonite sintetičke droge. Europol je tek od januara 2010. godine postao punopravna agencija EU-a, financirana ne više iz dobrovoljnih priloga država članica nego iz zajedničkog budžeta EU-a. Ne predstavlja evropsku policiju u klasičnom smislu te riječi, ali ima jedinstven položaj u srcu evropske sigurnosne arhitekture, jer djeluje kao obavještajno središte koje pruža podršku operacijama suzbijanja kriminala na evropskom kontinentu.


21.19. Ugovor iz Amsterdama

Ugovor iz Amsterdama je rezultat rada međuvladine konvencije započete u Torinu 1996. godine, a potpisan je u Amsterdamu 1997. godine. Odredbe Ugovora iz Amsterdama su:

1. Jačanje uloge Evropskog parlamenta.
2. Uvođenje mogućnosti suspenzije države članice iz postupka donošenja odluka.
3. Prenošenje dijela odredbi koje se odnose na saradnju u području pravosuđa i unutrašnjih poslova iz III stuba u I stub.
4. Uvrštenje Šengenskog sporazuma u Ugovor.
5. Izmjene odredbi o Zajedničkoj spoljnoj i bezbjednosnoj politici.
6. Uključivanje socijalnog protokola u tekst Ugovora.
7. Naglasak na većoj zaposlenosti.

Odredbe Ugovora predstavljale su značajan napredak na polju saradnje u oblasti pravosuđa i unutrašnjih poslova. Odredbama Ugovora pitanja azila, prelaska granica, imigraciona pitanja i saradnja u oblasti pravosuđa prebačeni su iz III stuba u I stub, odnosno u nadležnost Evropske zajednice. Ugovor je definisao Evropsku uniju kao područje slobode, sigurnosti i ravnopravnosti.


21.20.  Ugovor iz Nice

Ugovor je potpisan u Nici 26. februara 2001. godine, a stupio je na snagu 1. februara 2003. godine. Cilj Ugovora je reformisanje institucionalnog uređenja Evropske unije, u cilju bolje spremnosti Unije za proširenje na novih deset zemalja. Glavni pravci djelovanja iz Ugovora su:

1. Nova raspodjela broja predstavnika država članica u institucijama i organima Evropske unije.
2. Povećanje ovlaštenja predsjedniku Evropske komisije. Dodijeljena mu je odgovornost rukovođenja Komisijom, koja mu omogućava da donosi odluke o unutrašnjoj strukturi, nominovanju predsjednika i odlučivanje o ostavkama pojedinih članova Komisije.
3. Uveden je i proces prethodnog obavještavanja, koje se primjenjuje u slučaju da su utvrđena kršenja osnovnih prava u nekoj državi članici. U takvim slučajevima Savjet konsultuje državu članicu i samo nakon što joj je prenesena određena poruka može, ako joj je potrebno, donijeti i druge odluke.
4. Potvrđeno je da se odluke Savjeta donose kvalifikovanom većinom, a ne jednoglasno.


21.21.  Ugovor iz Lisabona

Ugovor iz Lisabona predviđa ukidanje trostruke strukture Evropske unije, stvarajući jedinstveno područje slobode pravde i sigurnosti. Predviđeno je da se odluke za ova pitanja donose kvalifikovanom većinom, uz suodlučivanje sa Evropskim parlamentom. Lisabonski ugovor sadrži i klauzulu o mogućnosti da država članica legalno i formalno završi članstvo u Evropskoj uniji. Time je data jača uloga nacionalnom parlamentu kada je riječ o evropskim pitanjima. Posljednja država koja je ratifikovala Lisabonski ugovor je Češka (3. novembra 2009. godine, pa je Ugovor stupio na snagu 1. decembra 2009. godine). Ključne odredbe Lisabnoskog ugovora su:

1. Povećan nivo demokratije i otvorenosti;
2. Brže i efikasnije donošenje odluka;
3. Modernizacija institucija Evropske unije;
4. Razvoj jedinstvene ekonomske politike;
5. Promocija vrijednosti Evropske unije na međunarodnoj sceni;
6. Preciznije definisanje zajedničke bezbjednosne i odbrambene politike;
7. Efikasnija borba u suzbijanju kriminala i veća transparentnost;
8. Podizanje socijalne politike na jedan viši nivo.

Najvažnije novine koje sa sobom donosi Lisabonski ugovor odnose se na uspostavljanje sistema donošenja odluka kvalifikovanom većinom, uvođenje funkcije predsjednika Evropskog savjeta i funkcije visokog predstavnika Evropske unije za spoljnu politiku. Za prvog predsjednika Evropskog savjeta izabran je Belgijanac Herman van Rompaj (Herman van Rompuy), a za prvog visokog predstavnika za spoljnu politiku Britanka Ketrin Eston (Catherine Ashton). Zadatak predsjednika Evropskog savjeta je da pomaže u postizanju jednoglasnih odluka Evropskog savjeta i da predstavlja Uniju na internacionalnim konferencijama i samitima. Šef diplomatije, koji je ujedno i predsjednik Evropske komisije, zadužen je za međunarodno djelovanje Unije, predsjedava sastancima ministara spoljnih poslova, učestvuje u radu Savjeta. Predsjednik Evropskog savjeta, u dogovoru sa liderima zemalja članica, utvrđuje glavne pravce djelovanja spoljne politike Unije, a visoki predstavnik ih sprovodi.


Referencije:

[1] COM (95) 163 final- White Paper- Preparation of the Associated Countries od Central and Eastern Europe for the Integration into the Internal Market of the Union.
[2] Googl pretraga, 02.05.2014. u 12:15.
[3] Ibido.
[4] Googl pretraga, 02.05.2015. u 12:15.
[6] Googl pretraga, 02.05.2015. u 12:15.
[7] Ibido.



PUBLIKACIJE U DIJELOVIMA - EVROPSKA UNIJA
OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI:


4398
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (19.dio)
4392 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (18.dio)
4387
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (17.dio)
4385
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (16.dio)
4382 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (15.dio)
4380
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (14.dio)
4378
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (13.dio)
4374
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (12.dio)
4272
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (11.dio)
4369 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (10.dio)
4366
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (9. dio) 
4363
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (8.dio)
4360
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (7.dio)
4358 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (6.dio)
4356 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (5.dio)
4350 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI(4.dio)
4349
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (3.dio)
4346
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (
2. dio)
4344
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (
1.dio)



This Page is Published on January 19, 2017 in the Web Magazine „ORBUS Belgium“


Nazad na prethodnu stranicu Nazad na početak stranice Naprijed na sljedeću stranicu

OPEN PAGES FOR ALL PROBLEMS - BLACK ON WHITE ABOUT ALL OPPRESSION
OTVORENE STRANICE ZA SVE PROBLEME - CRNO PO BIJELOM O SVEMU ŠTO TIŠTI
 
Napomena: Tekstovi koji vulgarno vrijeđaju: neku vjeru, navode na rasnu diskriminaciju i slično, ne dolaze u obzir.
Vaše priloge šaljite u TEXT ili HTML formatu na email: info@orbus.be
Page Construction: 19.01.2017 - Last modified:02.04.2017.
BALKAN AREA


ACTUA HOME PAGE