ORBUS Belgium TOP
Glas dijaspore
BALKAN AREA

OPEN PAGES FOR ALL PROBLEMS - BLACK ON WHITE ABOUT ALL OPPRESSION

BALKAN AREA
BALKAN AREA








dr. Šaban Nurić



ACTUA HOME PAGE





 



S E R I J A L

 

EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (16.dio)

Piše: prof. dr. Šaban Nurić



23.     POLITIKE EVROPSKE UNIJE

Evropska unija u svojim političkim i pravnim začecima ima jedan i osnovni cilj, a to je definisanje i usaglašavanje zajedničkih politika u vitalnim sferama društva i realizacija istih u praksi. Između ostalih, kao najvažnije mogu se izdvojiti sljedeće politike:

1.     Zajednička trgovinska politika;
2.     Zajednička spoljna i bezbjednosna politika (Common foreign ang security policy, CESP);
3.     Evropska bezbjednosna i odbrambena politika (European Security and Defence Policy);
4.     Zajednička poljoprivredna politika Evropske unije (Common Agricultural Policy);
5.     Zajednička ribarska politika (Common Fisheries Policy);
6.     Politika životne sredine;
7.     Regionalna politika Evropske unije;
8.     Carinska politika;
9.     Evropska monetarna unija.


23.1.   Zajednička trgovinska politika

Jedan od primarnih zadataka stvaranja Evropske ekonomske zajednice je bilo formiranje i uspostavljanje carinske unije između država potpisnica Ugovora o osnivanju Evropske ekonomske zajednice.

Carinska unija je formirana 1. jula 1968. godine. Ciljevi trgovinske politike definisani su članovima 131 i 134 Ugovora o osnivanju Zajednice. Zajednička trgovinska politika postala je jedan od najvažnijih politika Zajednice, kojom se uređuju bilateralni odnosi Zajednice sa “trećim zemljama” i multilateralnim organizacijama. Osnovni instrumenti trgovinske politike Evropske unije su:

1.     Carinska unija, koja uređuje carinska pitanja u međusobnoj trgovini i carinske stope prema “trećim zemljama”;
2.     Protivdampinški mehanizmi, čija je svrha sprečavanje uvoznih dampinga proizvođačima iz Evropske unije. To su mjere protiv subvencionisanog uvoza;
3.     Kontrola “trećih zemalja”, aktivnosti provodi Evropska komisija prema trećim zemljama, u cilju zaštite domaće proizvodnje.


Trgovinske sporazume Evropske unije možemo analizirati pojedinačno, ali je vrlo funkcionalno i operativno iste podijeliti u četiri grupe:

1.     PREFERENCIJALNI I NEPREFERENCIJALNI trgovinski sporazumi, koji uređuju trgovinsku saradnju sa “trećim zemljama”;
2.     SPORAZUMI KOJI SE PORED TRGOVINE ODNOSE I NA FINANSIJE, transport i socijalne aspekte;
3.     SPORAZUMI O PRIDRUŽIVANJU, sa uspostavljanjem saradnje za države koje žele da postanu dio Evropske unije;
4.     SPORAZUMI O PRISTUPU, koji predstavljaju pravni instrument za članstvo u Evropskoj uniji.

Mjere usmjerene za suzbijanje dampinga, namijenjene su zaštiti proizvođača iz Evropske unije od subvencionog uvoza. Za pokretanje ovog mehanizma, moraju biti ispunjeni sljedeći uslovi:

1.     da subvencionirana sredstva nanose štetu evropskom društvu industrije;
2.     da je takvim postupkom nanesena šteta industriji Evropske unije, koja se ogleda u gubitku tržišnog udjela, smanjenju cijena koje su posljedica pritiska na proizvodnju, prodaju i dobit;
3.     da su takve mjere protivne interesima Zajednice.


Ključnu ulogu u sprovođenju jedinstvene trgovinske politike Evropske unije imaju:

1.     Evropska komisija (Opšta uprava za trgovinu);
2.     Evropski parlament (Odbor za industriju, spoljnu trgovinu, istraživanje i energetiku);
3.     Savjet Evropske unije (Savjet za opšte poslove i spoljne odnose).


23.2.   Zajednička spoljna i bezbjednosna politika (Common foreign ang security policy, CESP)

Zajednička spoljna i bezbjednosna politika Evropske unije uspostavljena je 1. decembra 1993. godine stupanjem na snagu Ugovora

O stvaranju Evropske unije (Mastriht 1992.). Ovim ugovorom predviđeno je stvaranje političkog mehanizma za uspostavljanje i provođenje jedinstvene politike država članica Evropske unije. Cilj ovog mehanizma je rješavanje ključnih spoljnopolitičkih i bezbjednosnih pitanja. Ugovorom je definisan koncept zajedničke spoljne i bezbjednosne politike Evropske unije. U članu 11. poglavlja V. Ugovora stoji kako ”Unija definiše i sprovodi zajedničku spoljnu i sigurnosnu politiku, pokriva sva područja spoljne i sigurnosne politike”. Kao temeljni ciljevi naglašava se da su:

1.     Očuvanje zajedničkih vrijednosti, temeljnih interesa, nezavisnosti i integriteta Unije u skladu sa načelima Povelje Ujedinjenih nacija;
2.     Jačanje svih aspekata bezbjednosti Unije;
3.     Obezbjeđenje mira i jačanje međunarodne bezbjednosti u skladu sa načelima Povelje Ujedinjenih nacija;
4.     Unapređenje međunarodne saradnje;
5.     Razvoj demokratije, vladavine prava i temeljnih sloboda.


Sigurnost Evrope je bila jedan od glavnih razloga stvaranja Evropske

zajednice za ugalj i čelik, Evropske ekonomske zajednice i Evropske zajednice za atomsku energiju. Prvi pomak na ovom polju je učinjen oktobra 1970. godine, kada je uspostavljena Evropska politička saradnja, (European Political Cooperation — EPC) između tadašnjih država članica Zajednice. Ova saradnja je bila prethodnica sadašnje Zajedničke spoljne i bezbjednosne politike. Aktivnosti saradnje odvijale su se kroz redovne sastanke ministara spoljnih poslova država članica. Evropska politička saradnja uvrštena je u jedinstvene evropske akte. Time je i pojam zajednička spoljna i bezbjednosna politika dobio pravni okvir u aktima Evropske zajednice. Strateške smjernice za sprovođenje zajedničke spoljne i bezbjednosne politike određuje Evropski savjet (European Council). Na osnovu strateških smjernica, Savjet za opšte poslove i spoljne odnose ima mogućnost predlaganja zajedničke strategije, koja se kasnije usvaja na nivou Evropskog savjeta.

Savjet se sastaje jednom mjesečno a sastancima prisustvuju ministri spoljnih poslova ili ministri odbrane države članice. Na osnovu Ugovora o Evropskoj uniji, Odluke se donose jednoglasno. Kako je postojala mogućnost blokiranja donošenja odluka i jedinstvenog spoljnopolitičkog nastupa, Ugovorom iz Amsterdama (koji je stupio na snagu 1999. godine) uvedena je mogućnost konstruktivne suzdržanosti. Država ima mogućnost, prilikom glasanja, biti suzdržana, što za nju znači da ono o čemu se glasa nije u obavezi primijeniti, ali istovremeno prihvata da sporna odluka bude obavezujuća za Evropsku uniju. U vezi sa tim, suzdržana država ima obavezu da se suzdrži od bilo kakvog postupanja koje bi bilo u suprotnosti sa aktivnostima Evropske unije koje se temelje na spornoj Odluci. Ugovor iz Amsterdama je uveo mjesto visokog predstavnika za zajedničku spoljnu i odbrambenu politiku.


23.3.   Evropska bezbjednosna i odbrambena politika (European Security and Defence Policy)

Evropska bezbjednosna i odbrambena politika predstavlja integrativni dio zajedničke spoljne i bezbjedonosne politike. Cilj zajedničke bezbjednosne i odbrambene politike je da države članice Evropske unije imaju zajednički stav prema bezbjednosnim izazovima savremenog društva.

Pravni osnov evropske bezbjednosne i odbrambene politike ugrađen je u Ugovor iz Mastrihta. “Ovaj Ugovor je u svoje odrednice ugradio zajedničku spoljnu i bezbjednosnu politiku, kao i odredbe koje se odnose na odgovornost Evropske unije za pitanja obezbjeđenja njene sigurnosti.”[1]

Svojim ciljevima, Ugovor iz Amsterdama obuhvatio je najveći dio mogućih reagovanja u situacijama kada prijeti narušavanje mira u Evropskoj uniji. Obuhvata sljedeća pitanja:

1.     Humanitarne operacije i operacije spašavanja;
2.     Operacije čuvanja ili uspostavljanja mira;
3.     Operacije rješavanja kriznih situacija.[2]


Vrijeme rađanja evropske bezbjednosne i odbrambene politike vezano je za francusko-britanski samit održan 1998. godine, na kojem je naglašeno opredjeljenje za stvaranje vlastitih kapaciteta Evropske unije za autonomne akcije, uključujući i vojnu snagu.

Opredjeljenje Samita potvrđeno je na sastanku Evropskog savjeta, održanom u Kelnu juna 1999. godine.

Dalje, na sastanku Evropskog savjeta decembra 1999. godine u Helsinkiju donesena je odluka da do 2003. godine države članice Evropske unije moraju stvoriti mogućnost obezbjeđenja vojne snage od 50 do 60 hiljada vojnika u roku od 60 dana, a koje mogu funkcionisati tokom godinu dana, sa naglaskom na vojne sposobnosti. Ovi ciljevi su poznati kao "Vodeći ciljevi iz Helsinkija” (Helsinki Headline Goal 2010).

Evropska unija kreirala je i dokument poznat kao “Evropska bezbjednosna strategija”, kojeg je odobrio Evropski savjet u decembru 2003. godine.

Strategija naglašava ulogu i odgovornost Evropske unije za međunarodnu bezbjednost. Strategija, kao prijetnje evropskoj bezbjednosti naglašava terorizam, razvoj naoružanja, masovno uništavanje, regionalne sukobe, organizovan kriminal, informatičku zaštitu i slabe države.


23.4.   Zajednička poljoprivredna politika Evropske unije (Common Agricultural Policy)

Zajednička poljoprivredna politika Evropske unije ima za cilj da poljoprivrednim proizvođačima omogući unapređenje njihovog standarda, a potrošačima kvalitetnu i zdravu hranu po pristupačnim cijenama. Osnovni elementi zajedničke poljoprivredne politike su:

1.     Jedinstveno tržište za poljoprivredne proizvode;
2.     Povlašteni režim za domaće proizvode (uspostavljanje zajedničkih barijera na uvoz poljoprivrednih proizvoda izvan Evropske unije);
3.     Zajednička finansijska odgovornost za subvencioniranje poljoprivredne proizvodnje iz zajedničkog budžeta, u koji sve članice uplaćuju doprinos.


Zajednička poljoprivredna politika je utemeljena 1958. godine, stvaranjem Evropske ekonomske zajednice. Članom 39. Ugovora o Evropskoj ekonomskoj zajednici postavljeni su osnovni ciljevi zajedničke poljoprivredne politike, i to:

1.     Povećanje produktivnosti poljoprivredne proizvodnje;
2.     Unapređenje standarda poljoprivrednog stanovništva;
3.     Stabilizacija tržišta poljoprivrednih proizvoda;
4.     Obezbjeđenje poljoprivrednih proizvoda po cijenama prihvatljivim za potrošače.113


Tokom 1960. godine osnovan je Evropski fond za upravljanje i garancije u poljoprivrednoj proizvodnji (European Agriculture Guidance and Guarantee Fund). Zadatak Fonda je bio subvencioniranje poljoprivredne proizvodnje i unapređenje strukture evropske poljoprivrede.


23.5.   Zajednička ribarska politika (Common Fisheries Policy)

Zajednička ribarska politika uspostavljena je 25. januara 1983. godine na području proglašenog privrednim pojasom od 200 milja od obala država članica (pojas od 12 milja od obala bio je rezervisan samo za lokalne ribare). Pregovori oko uspostavljanja Zajedničke ribarske politike trajali su oko šest (6) godina. Smatralo se da je riblji fond u morima pod kontrolom Evropske unije ugrožen, te je bilo neophodno preduzeti radnje u cilju njegove zaštite.

Cilj je bio spriječiti prekomjeran izlov i sačuvati pojedine riblje vrste. Na osnovu toga, uveden je sistem kvota i kontrola ribarskih aktivnosti. Zajednička ribarska politika pretrpjela je određene izmjene. Svojevrsnom revizijom 1992. godine uvedena su strožija pravila ribarenja. Početkom XXI vijeka, 20. marta 2001. godine, objavljena je Zelena knjiga o budućnosti zajedničke ribarske politike. Savjet Evropske unije donio je niz pravila i postupaka za primjenu strukturne pomoći iz zajedničkih sredstava Unije u sektor ribarstva.

Decembra 2002. godine, u Briselu je predstavljen akcioni plan za očuvanje i održivo iskorištavanje resursa u Sredozemnom moru, kojim je Evropska unija izrazila spremnost za unapređenje saradnje sa državama koje nisu članice Unije na području ribolova u Sredozemnom moru.


23.6.   Politika životne sredine

Cilj politike je zaštita životne sredine, kako za sadašnje generacije, tako i za buduća pokoljenja. Zakonodavna regulativa je zasnovana na oko 200 propisa koji obuhvataju kvalitet vode i vazduha, klimatske promjene, upravljanje otpadom, kontrolu industrijske proizvodnje, kontrolu genetski modifikovanih organizama i zaštitu šuma. Politika zaštite životne sredine Evropske unije definiše se akcijskim programima. Trenutno je u toku šesti akcijski program Evropske unije, kome su prioritetna područja:

1.     Klimatske promjene;
2.     Priroda i bio različitost;
3.     Životna sredina i zdravlje;
4.     Upravljanje otpadom i prirodnim resursima.


23.7.   Regionalna politika Evropske unije

Regionalna politika Evropske unije ima za cilj smanjenje ekonomskih i socijalnih razlika između država članica Unije. Taj zadatak se ostvaruje pomaganjem regionalnog razvoja. Regionalna politika predstavlja najvažniji instrument za smanjenje razlika u stepenu razvoja članica Evropske unije kroz podršku infrastrukturnog razvoja, smanjenje stope nezaposlenosti i podsticanje industrijskog razvoja u manje razvijenim državama. Mjere imaju za cilj unapređenje stepena razvoja država članica Unije. Evropska komisija ispituje regionalni razvoj na bazi bruto domaćeg proizvoda po glavi stanovnika i stope nezaposlenosti, koje su neravnomjerno raspoređene. Razlike u standardu su odmah postale vidljive poslije pristupanja Grčke (1981.), Španije i Portugala (1986.) u Evropsku ekonomsku zajednicu. Ujedinjenjem Njemačke 1989. godine, te razlike su postale vidljivije. Evropska unija je uvela nekoliko predpristupnih programa, čiji je cilj pristupno prilagođavanje država koje žele postati dio Evropske unije. Najvažniji programi su:

1.      PHARE program je nastao 1989. godine kao predpristupni instrument namijenjen državama kandidatkinjama Srednje i Istočne Evrope, kao program pomoći u pripremanju za članstvo u Evropskoj uniji;
2.      ISPA projekti je predpristupni instrument finansiranja Evropske komisije za pomoć državama kandidatima u njihovom pripremanju za pristup Evropskoj uniji. Finansiranje se odnosi na infrastrukturne projekte u području zaštite životne sredine i transporta. Program je uspostavljen 1999. godine;
3.      SAPARD program je namijenjen za razvoj poljoprivredne proizvodnje u ruralnim područjima;
4.      IPA program, koji je 01. januara 2007. godine zamijenio SAPARD je instrument predpristupne pomoći, ustanovljen 17. jula 2006. godine. Pomoć se ogleda kroz samu strukturu, koja je objedinjena kroz 5 komponenti, tako da pruža efikasnu pomoć svakoj državi, u zavisnosti od njenih razvojnih potreba i statusa na putu evropskih integracija.


Bitne odrednice IPA programa za period od 2007. do 2013. godine su:

a)     pomoć u tranziciji i izgradnji institucija,
b)     prekogranična saradnja,
c)     regionalni razvoj,
d)     razvoj ljudskih resursa i
e)     ruralni razvoj.


5.  REGIONALNI program koji se finansira iz tri fonda, zavisno od prirode pomoći i vrste korisnika:

a)     Evropski fond za regionalni razvoj (European Regional Developoment Fond-ERDF) finansira programe razvoja infrastrukture, inovacija i ulaganja u najsiromašnijim regijama država članica;
b)     Evropski socijalni fond (European Social Fond-ESP) finansira projekte stručnog osposobljavanja i zapošljavanja nezaposlenih radnika;
c)     Kohezijski fond (Cohesion Fond) finansira projekte zaštite životne sredine i projekte za razvoj obnovljive energije. Za ovaj fond u periodu od 2007. do 2013. godine predviđeno je 69,5 % milijardi evra. Sredstva iz ovog programa dodjeljuju se isključivo državama članicama, a ne regijama.[3]

Kriterij za dodjelu ovih sredstava je bruto nacionalni proizvod po glavi stanovnika - mora biti manji od 90% od prosjeka Evropske unije.


23.8.   Carinska politika

Pitanja carinske politike i stvaranja carinske unije su prvi uspješni koraci koje je napravila Evropska zajednica, koja je formirana 1968. godine, a granični prelazi između zemalja članica su zvanično uklonjeni 1993. godine. Carinska unija predstavlja jedinstven trgovinski prostor, zasnovan na slobodi kretanja dobara, bez obzira da li su ona proizvedena unutar Evropske unije ili dolaze spolja. Odredbe na kojima počiva carinska unija u skladu su sa međunarodnim sporazumom, kao što je Svjetska trgovinska organizacija (World Trade Organization WTO).[4] Odredbe se odnose na dobra koja se uvoze kroz smanjenje ili ukidanje carina za protok dobara iz susjednih država, država koje su u skorije vrijeme nastale ili država u razvoju. Odredbama Carinske unije obezbjeđuje se sigurnost i zaštita zdravlja potrošača i životnog prostora. Ovi zadaci se realizuju ranim otkrivanjem neispravnih ili zaraženih proizvoda i njihovim vraćanjem u državu porijekla.


23.9.   Evropska monetarna unija

Dana 1. januara 1999. godine, dvanaest država članica Evropske unije ušlo je u monetarnu uniju. Evropska monetarna unija predstavlja jedno od najvećih dostignuća evropskih integracionih procesa. Ona predstavlja proizvod povezivanja evropskih država i privreda, i formirana je tek poslije niza usklađivanja drugih zajedničkih politika. Ideja stvaranja Evropske monetarne unije je pravi pokazatelj da su države članice Unije spremne da prevaziđu uske državne interese i neslaganja oko budućih tokova integracija. Jedinstveno unutrašnje tržište predstavljalo je glavnu podršku za dalju integraciju ka Uniji sa jednom centralnom bankom i jedinstvenom valutom. Već u preambuli Ugovora o Evropskoj uniji navode se ekonomski ciljevi njenog osnivanja. Tako se među ključnim ciljevima u Ugovoru ističu:

1.     Uspostavljanje zajedničkog tržišta, kao i ekonomske i monetarne unije;
2.     Sprovođenje zajedničkih politika ili aktivnosti u cilju unapređenja skladnog, uravnoteženog i trajnog privrednog razvoja;
3.     Visok stepen zaposlenosti i socijalne zaštite;
4.     Trajan i neinflatoran rast, visok nivo konkurentnosti i usklađenosti ekonomskih rezultata;
5.     Podizanje nivoa i kvaliteta života;
6.     Privredna i društvena povezanost i solidarnost između država članica.


Ekonomska saradnja pretpostavlja uklanjanje svih mogućih oblika diskriminacije. Zato su u Ugovoru predviđeni:

1.  Zabrana između država članica carinskih dažbina i količinskih ograničenja na uvoz i izvoz roba, kao i svih drugih mjera koje imaju slično dejstvo;
2.  Unutrašnje tržište koje karakteriše ukidanje prepreka za slobodno kretanje lica i protok roba, kapitala i usluga između država članica.


Ekonomska saradnja pretpostavlja takođe zajedničke politike i aktivnosti u cilju ostvarenja postavljenih ciljeva. Stoga je u Ugovoru predviđeno sljedeće:

a)     ZAJEDNIČKA TRGOVINSKA POLITIKA,
b)     ZAJEDNIČKA POLITIKA U OBLASTI POLJOPRIVREDNE PROIZVODNJE,
c)     ZAJEDNIČKA POLITIKA U OBLASTI SAOBRAĆAJA, kao i sljedeće mjere:

1.     SISTEM KOJI OBEZBJEĐUJE DA SE NE KRŠE PRAVILA KONKURENCIJE NA UNUTRAŠNJEM TRŽIŠTU,
2.     USKLAĐIVANJE NACIONALNIH ZAKONODAVSTAVA U MJERI U KOJOJ JE TO NEOPHODNO ZA DJELOVANJE ZAJEDNIČKOG TRŽIŠTA,
3.     PODSTICANJE KOORDINACIJE ZAPOŠLJAVANJA DRŽAVA ČLANICA, SA CILJEM JAČANJA NJIHOVE EFIKASNOSTI PUTEM RAZVOJA — KOORDINIRANE STRATEGIJE ZAPOŠLJAVANJA,
4.     POLITIKA U SOCIJALNOJ OBLASTI KOJA OBUHVATA I EVROPSKI SOCIJALNI FOND,
5.     UČVRŠĆIVANJE EKONOMSKE I SOCIJALNE KOHEZIJE,
6.     POLITIKA U OBLASTI ZAŠTITE ŽIVOTNE SREDINE,
7.     JAČANJE KONKURENTNOSTI INDUSTRIJE,
8.     UNAPREĐENJE NAUČNOISTRAŽIVAČKOG RADA I TEHNOLOŠKOG RAZVOJA,
9.     PODSTICAJ STVARANJU I RAZVOJU TRANSEVROPSKE MREŽE,
10.   DOPRINOS OSTVARIVANJU VISOKOG NIVOA ZDRAVSTVENE ZAŠTITE,
11.   POLITIKA U OBLASTI SARADNJE ZA RAZVOJ,
12.   PRIDRUŽIVANJE PREKOMORSKIH ZEMALJA I TERITORIJA U CILJU POVEĆANJA RAZMJENE, TE DA BI SE ZAJEDNIČKIM NAPORIMA UNAPRIJEDILI PRIVREDNI I DRUŠTVENI RAZVOJ,
13.   DOPRINOS POBOLJŠANJU ZAŠTITE POTROŠAČA,
14.   MJERE U OBLASTI CIVILNE ZAŠTITE, TURIZMA I ENERGETIKE.

Ovdje je interesantno podsjetiti na činjenicu da stvaranje Evropske monetarne unije nije bilo predviđeno Ugovorom o stvaranju evropske ekonomske zajednice, dakle, to je bio rezultat višedecenijskog iskustva i toka razvoja evrointegracija. Inicijativa stvaranja Evropske monetarne unije prvi je put pokrenuta Marjolin memorandumom Evropske komisije iz oktobra 1962. godine, za vrijeme postojanja sistema međusobno fiksiranih kurseva, koji je uspostavljen u Bretonu-Wudsu. Inicijativa nije prihvaćena, upravo zbog postojanja sistema međusobno fiksiranih kurseva. Kada je postalo izvjesno da bretonwudski sistem više ne funkcioniše, ideja iz 1962. godine je obnovljena na Samitu u Hagu, koji je održan 1969. godine.

Na inicijativu spomenutog samita, 1970. godine kreiran je Vernerov izvještaj, koji je predviđao uvođenje zajedničke valute u narednih 10 godina, do 1980. godine. Ovaj izvještaj je bio jedan od tri važna dokumenta, koji su na kraju doveli do stvaranja Monetarne unije. Druga dva dokumenta, su Delorov izvještaj i Ugovor iz Mastrihta. Na osnovu odrednica Vernerovog izvještaja, članice Evropske ekonomske zajednice u martu 1971. godine započinju proces stvaranja Monetarne unije. Naredne godine uvedena je zona međusobne fluktuacije šest (6) valuta, od +2,25 %. Ovaj mehanizam je nazvan “Monetarna zmija”.

Centralne banke su imale obavezu da intervenišu kada bi kurs neke valute dostigao odstupanje od 75% dopuštene fluktuacije. U sistem “Monetarna zmija” ušle su Njemačka, Belgija, Holandija, Luksemburg i Francuska. Od aprila do juna u sistemu su učestvovale i Velika Britanija i Irska, a od aprila 1972. godine, do februara 1973. godine, dio sistema je bila i Italija.

S ciljem održavanja spomenutog sistema, osnovan je i Evropski fond za saradnju. Kako sistem “Monetarna zmija” nije dobro funkcionisao, na Savjetu ministara u Briselu 13. marta 1979. godine donesena je Odluka o stvaranju Evropskog monetarnog sistema (EMS).

Najvažniji mehanizam Evropskog monetarnog sistema bilo je uvođenje ograničenja za međusobne fluktuacije valuta zemalja članica Evropske unije, pod nazivom ERM (Excange Rate Mechanism) 1979. godine. Novinu je predstavljalo postojanje sistema fiksiranih deviznih kurseva, koji bi se privremeno prilagođavali tržišnim kretanjima. Istovremeno je uveden “EKI” (European Currency Unit-ECU) - monetarna jedinica koja je predstavljala različite fiksirane količine svake od valuta Evropskog monetarnog sistema.

Ideja uvođenja Evropskog monetarnog sistema je imala za cilj da se poslije Evropskog monetarnog sistema pređe na evropsku monetarnu uniju, za koju se predviđalo da treba da bude uvedena tokom 90-ih godina XX vijeka. Ni ova ideja nije zaživjela, jer je sistem praktično napušten, poslije nemogućnosti opstanka nekoliko nacionalnih valuta u sistemu. Sljedeći pokušaj uspostavljanja monetarne integracije započeo je odlukom Evropskog savjeta iz juna 1988. godine da obnovi program monetarne integracije.

Savjet je zadužio Komitet, na čelu sa Žakom Delorom, koji je u ranijem periodu bio ministar finansija francuske vlade, a u tom trenutku predsjednik Evropske komisije, da sačini izvještaj. Izvještaj je prezentovan 17. aprila 1989. godine, čime je predloženo uvođenje monetarne unije u tri koraka. Predloženo je zakonsko uređenje monetarne integracije, što je ugrađeno u Ugovor iz Mastrihta 1992. godine. Tri koraka stvaranja Evropske monetarne unije su:

1.     Prvi korak (od 1. jula 1990. do 31. decembra 1998.). U ovoj fazi je izvršena koordinacija monetarnih i fiksnih kurseva. Monetarna saradnja se u ovom periodu obavljala preko Komiteta guvernera centralnih banaka Evropske unije.

2.     Drugi korak (od 1. januara 1994. do 31. decembra 1998.). U ovoj fazi je osnovan Evropski monetarni institut, smješten u Frankfurtu. Evropski monetarni institut je imao zadatak da unaprijedi saradnju država članica i da spremi teren za osnivanje evropskog sistema centralnih banaka i same Evropske centralne banke.

3.     Treći korak (od 1. januara 1999. do danas). U ovoj fazi je formirana Monetarna unija od 11 država članica. Grčka, jedina od tadašnjih članica Evropske unije nije ispunila zahtjeve za ulazak, dok su Velika Britanija, Švedska i Danska, na sopstveni zahtjev, ostale izvan Unije. Poslije toga je ukinut Evropski monetarni institut i uspostavljen je Evropski sistem centralnih banaka sa sjedištem u Frankfurtu.

Od 01. januara 2002. godine evro je uveden kao zakonsko sredstvo plaćanja. Kod riječi “EURO” ili “EVRO”, često se postavlja pitanje koji je izgovor ispravan. I jedan i drugi izgovor su ispravni, u zavisnosti od govornog područja i da li kažemo “Europa” ili “Evropa”. Uslovi ulaska u Evropsku monetarnu uniju su definisani posredstvom pet uslova ili kriterija konvergencije, kako ih neki nazivaju. Za sprovođenje evropske monetarne politike zadužena je Evropska centralna banka (European Central Bank). Uslovi ulaska u Evropsku monetarnu uniju su:

1.    STABILNOST CIJENA (VISINA INFLACIJE): Stopa inflacije ne smije iznositi više od 1,5% od prosjeka od tri države članice Evropske unije sa najnižom stopom inflacije. Stopa inflacije se mjeri sa indeksom potrošačkih cijena u godini prije utvrđivanja ispunjenosti uslova za ulazak u Evropsku monetarnu uniju.
2.     BUDŽETSKI DEFICIT: Dozvoljen deficit državnog budžeta u odnosu na društveni bruto proizvod ne smije da iznosi više od 3%.
3.     JAVNI DUG: Ukupan iznos javnog duga ne smije da iznosi više od 60% od iznosa društvenog bruto proizvoda.
4.     VALUTNA FLUKTUACIJA: Nacionalna valuta ne smije da devalvira u posljednje dvije godine, i njeno fluktuiranje mora biti u okviru fluktuiranja deviza u Evropskom monetarnom sistemu.
5.     DUGOROČNA KAMATNA STOPA: Dugoročna kamatna stopa na državne obveznice ne smije biti viša od 2% iznad prosjeka tri države članice Evropske unije sa najnižom kamatnom stopom.
23.10.Jedinstvena valuta, Evro

Evro je službeno uveden kao zakonsko sredstvo plaćanja 1. januara 2002. godine u jedanaest država, tadašnjih i sadašnjih članica Evropske unije. Koristi koje države članice evrozone očekuju od jedinstvene valute su:

1.      Cijene su stabilne i uporedive, što doprinosi jačanju konkurencije i povećanju obima trgovine;
2.      Stabilna valuta doprinosi stabilnim kamatnim stopama i većim investicijama;
3.      Smanjenje neizvjesnosti doprinosi i boljoj alokaciji resursa, većoj specijalizaciji i većoj integraciji;
4.      Smanjuju se troškovi nastali zbog potrebe držanja većih novčanih rezervi u uslovima neizvjesnosti;
5.      Gubljenje monetarnog suvereniteta;
6.      Gubljenje vođenja samostalne ekonomske politike.[5] [6]


23.11.     Države članice evrozone

 Tabela 6. Države članice Evropske monetarne unije zaključno sa 2009.[7]


DRŽAVA
 
DATUM ULASKA U EVROPSKU MONETARNU UNIJU
AUSTRIJA 01. januar 1999. godine
BELGIJA 01. januar 1999. godine
FINSKA 01. januar 1999. godine
FRANCUSKA 01. januar 1999. godine
NJEMAČKA 01. januar 1999. godine
IRSKA 01. januar 1999. godine
ITALIJA 01. januar 1999. godine
LUKSEMBURG 01. januar 1999. godine
HOLANDIJA 01. januar 1999. godine
PORTUGAL 01. januar 1999. godine
ŠPANIJA 01. januar 1999. godine
GRČKA 01. januar 2001. godine
SLOVENIJA 01. januar 2007. godine
MALTA 01. januar 2008. godine
KIPAR 01. januar 2008. godine
SLOVAČKA 01. januar 2009. godine

Osim ovih država, naznačenih u tabeli evro/euro se koristi od samog svog uvođenja i u državama koje nisu članice Evropske unije. Te države su: Monako, San Marino, Vatikan, Crna Gora i Kosovo. U pogledu uvođenja evra, interesantan je komentar Miltona Fridmana, koji je bio izričito skeptičan u pogledu uvođenja evra, navodeći svoje sumnje u uspjeh evra: “Vjerujem da će u početku biti sve divno i inovativno, no kada dionice na berzama počnu padati i evro/euro počne gubiti na svojoj vrijednosti, članice Unije će se vratiti svojoj nacionalnoj valuti.” Međutim, da se nisu ostvarile Fridmanove sumnje u značaj i snagu valute evra, pokazuje i zadnja finansijska kriza koja nije uzdrmala evro.

I na kraju je korektno i za čitaoce korisno da znaju da je poslije Republike Slovenije, koja je članica evrozone, i Republika Hrvatska, druga država sa područja bivše Jugoslavije, potpisala Pristupni ugovor sa Evropskom unijom 9. decembra 2011. godine, a ravnopravna članica EU postala 1. jula 2013.

Tabela 7. Države članice Evropske unije, države kandidati i države potencijalni kandidati [8]

DRŽAVE ČLANICE DRŽAVE
KANDIDATI
DRŽAVE POTENCIJALNI KANDIDATI
AUSTRIJA CRNA GORA ALBANIJA
BUGARSKA ISLAND BOSNA I HERCEGOVINA
ČEŠKA MAKEDONIJA KOSOVO
ESTONIJA TURSKA  
FRANCUSKA SRBIJA  
IRSKA    
LITVA    
BELGIJA    
KIPAR    
DANSKA    
FINSKA    
GRČKA    
ITALIJA    
LATVIJA    
LUKSEMBURG    
MALTA    
NJEMAČKA    
PORTUGAL    
SLOVAČKA    
ŠPANIJA    
UJEDINJENO KRALJEVSTVO    
MAĐARSKA    
NIZOZEMSKA    
POLJSKA    
RUMUNIJA    
SLOVENIJA    
ŠVEDSKA    
HRVATSKA    

 



Reference

[1] Hasanbegović, J., 1994., Suverenitet država članica Evropske unije (u ediciji naučni projekat Evropa 1992.), Sarajevo, str. 182.
[2] Ibido
[3] Knut Erik Jorgensen (ed.), The European Union and International Organizations, Routledge, 2008.
[4] Multilateralna trgovinska organizacija, poznatija pod imenom Svjetska trgovinska organizacija (STO, World Trade Organization - WTO), je osnovana istoimenim sporazumom, kao jedinstvena i univerzalna međunarodna, međuvladina trgovinska organizacija. Svjetska trgovinska organizacija je međunarodna organizacija koja predstavlja institucionalni pravni okvir multilateralnog trgovinskog sistema carina i trgovine robama i uslugama intelektualnog vlasništva. Osnovana je i službeno počela sa radom 01. januara 1995. godine, a okupljala je 153 države svijeta.
[5] Googl pretraga, 02.05.2015. u 22.00.
[6] Googl pretraga, 02.05.2015. u 12:15.
[7] Ibido.
[8] Ibido
 



PUBLIKACIJE U DIJELOVIMA - EVROPSKA UNIJA
OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI:


4398
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (19.dio)
4392 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (18.dio)
4387
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (17.dio)
4385
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (16.dio)
4382 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (15.dio)
4380
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (14.dio)
4378
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (13.dio)
4374
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (12.dio)
4272
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (11.dio)
4369 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (10.dio)
4366
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (9. dio) 
4363
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (8.dio)
4360
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (7.dio)
4358 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (6.dio)
4356 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (5.dio)
4350 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI(4.dio)
4349
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (3.dio)
4346
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (
2. dio)
4344
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (
1.dio)



This Page is Published on January 31, 2017 in the Web Magazine „ORBUS Belgium“


Nazad na prethodnu stranicu Nazad na početak stranice Naprijed na sljedeću stranicu

OPEN PAGES FOR ALL PROBLEMS - BLACK ON WHITE ABOUT ALL OPPRESSION
OTVORENE STRANICE ZA SVE PROBLEME - CRNO PO BIJELOM O SVEMU ŠTO TIŠTI
 
Napomena: Tekstovi koji vulgarno vrijeđaju: neku vjeru, navode na rasnu diskriminaciju i slično, ne dolaze u obzir.
Vaše priloge šaljite u TEXT ili HTML formatu na email: info@orbus.be
Page Construction: 31.01.2017 - Last modified:19.02.2017.
BALKAN AREA


ACTUA HOME PAGE