ORBUS Belgium TOP
Glas dijaspore
BALKAN AREA

OPEN PAGES FOR ALL PROBLEMS - BLACK ON WHITE ABOUT ALL OPPRESSION

BALKAN AREA
BALKAN AREA








dr. Šaban Nurić



ACTUA HOME PAGE





 



S E R I J A L

 

EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (17.dio)

Piše: prof. dr. Šaban Nurić



24. EVROPSKA UNIJA I IZGRADNJA SAVREMENE DEMOKRATIJE

24.1. Tri modela EU demokratije [1]


Prije nego što iznesemo minimalni skup osnovnih komponenti demokratske zajednice neophodno je nešto reći o konceptu demokratije iz vizure deliberativne demokratske teorije. Svaka demokratija sadrži jaz između principa i prakse. Svaki konkretni institucionalni aranžman koji pretenduje da bude demokratski je, u najboljem slučaju aproksimacija ideala proceduralne demokratije. Prava demokratija se nikada nije ostvarila.
[2] Ideja demokratije kao sistema samoupravnih građana, nema oblik jasnog i ekskluzivnog institucionalnog paketa, i demokratski poredak uvijek sadrži nedemokratske elemente. Dakle, demokratizacija je, prije svega stalno testiranje institucionalnih formi putem pokušaja i pogreški, a ne prihvatanje konkretne institucionalne forme demokratije kao konačnog rješenja. Demokratija je koncept koji se osporava, naročito u vremenima promjena. Zbog toga moramo praviti razliku između razloga (argumenata) kojima se opravdava politički poredak i formi institucionalizacije tog poretka.

Generalno uzimajući, ovo razlikovanje se može smatrati razlikom između demokratije kao legitimacijskog principa i demokratije kao forme organizacije. Samo ako se pridržava demokratskih procedura, vlast može opravdati svoje odluke, a građani ih podvrći kritičkom sudu; kolektivni ciljevi se mogu postići legitimno samo ako se poštuju ove procedure; i samo u skladu sa ovim procedurama zakoni se mogu mijenjati ili donositi novi. Drugim riječima, demokratija nije identična sa konkretnom formom organizacije, već je princip koji utvrđuje koji je način ispravan za postizanje političkih rezultata. Princip demokratije je sveprisutni kritički standard.

Kredo vladavine naroda zadržava sopstveni status principa, a preko njega pristalice i oponenti poimaju svoje zahtjeve. Ako demokratiju razumijevamo prvenstveno kao legitimacijski princip, ali čija efikasna operacionalizacija mora imati oblik forme organizacije, postajemo svjesni da postoji mogućnost da demokratski princip ima nekoliko formi institucionalizacije. Ovakvo posmatranje nam takođe pomaže da objasnimo zašto se demokratija historijski pojavljivala u mnogo različitih formi i oblika. Ona se pojavljivala i kao direktna ili participativna, ali i kao reprezentativna, kao što su parlamentarna ili predsjednička. Predstavnička demokratija se u modernim uslovima smatrala ključnom, s obzirom na to da se demokratska legitimnost ne može zasnivati na direktnoj participaciji svih građana u procesu donošenja svih zakona, jer “narod” nikada nije prisutan pri donošenju odluka. Štaviše, teško je smjestiti demokratsku legitimnost u sam čin glasanja, jer je praktično nemoguće iznaći demokratski metod koji bi dopustio pravednu agregaciju pojedinačnih preferencija u jednu zajedničku odluku. Prebrojavanje glasova je efikasan metod donošenja odluka, ali taj metod ne provjerava kvalitet preferencija. To je jadna zamjena za deliberaciju (Goodina 2005. 12).

Princip većine glasova, ustvari predstavlja pobjednike, a ne zajedničku volju. Činjenica da (u sistemu) preovlađuju stalne manjine svjedoči da princip većine glasova ne garantuje punu političku jednakost. Reprezentativna demokratija je dio modernog demokratskog poretka, ali, kako bi imala ubjedljive ishode, ona se oslanja na deliberaciju. Deliberativna demokratija, u svojoj epistemičkoj varijanti, podrazumijeva da je deliberacija saznajni proces procjenjivanja razloga u cilju donošenja pravednih odluka i utemeljivanja koncepcija zajedničkog dobra (Cohen1997.; Estlund 1993.). U odnosu na demokratsku legitimnost, ova pozicija podvlači značaj razložnosti, a ne participacije. Iz ove perspektive, glavni argument za deliberativnu demokratiju nalazi se u pretpostavci da slobodna i otvorena rasprava rezultira boljim odlukama, kao i da su te odluke opravdane za sve strane kojih se ta odluka tiče.

 Deliberacija ima moralnu težinu, s obzirom na to da ona kao politički sistem garantuje uslove za slobodnu javnu deliberaciju, i pruža bolje razloge za vjerovanje da su donesene odluke moralno ispravne. Stoga je teorija deliberativne demokratije zadovoljavanje zahtjeva po kome političke odluke moraju biti ispravne. Dalje, onda kada akteri moraju da pruže obrazloženje u vezi sa onim na šta drugi mogu da daju saglasnost konstituiše se oblik političke autonomije. Iz ove vizure, pravda nije prije politička vrijednost ili sadržinski princip, već inter- subjektivna kategorija. Ono što je pravedno je ono što je odlučeno u toku procesa deliberacije među akterima; odatle proizilazi ideja pravde kao međusobnog priznanja koje se zasniva na nepristrasnom opravdanju.

Zbog veličine, obima i kompleksnosti, moderni demokratski poredak, da bi bio legitiman, mora pomiriti potrebu za racionalnim donošenjem odluka sa adekvatnim predstavljanjem interesa. Odatle i tvrdnja da javna rasprava i kritika unapređuju informisanost, povećavaju nivo promišljanja, kao i stepen odgovornosti donosioca odluka, i da zajedno sa takmičenjem političkih partija i periodičnih izbora predstavljaju najbolji način za ostvarivanje narodnog suvereniteta.
[3] Kako se ovi principi mogu primijeniti u evropskom kontekstu? Koji su to minimalni uslovi za demokratski poredak? [4]


24.2.
Demokratski politički poredak

Da li demokratija pretpostavlja ono što povezujemo sa modernom državom, a to je određeni oblik kontrole nad teritorijom i monopol prinude? Ili, da li se demokratija može osigurati u okviru opštije koncepcije političkog sistema slične Istonovoj (1971: 134) kao “autoritativna raspodjela vrijednosti društva kao cjeline”.

Nezavisno od precizne definicije, u savremenim uslovima, minimalni zahtjevi demokratije su politički poredak (polity) i forum. Stoga se mogu formulisati dva opšta uslova demokratije:

     1.    Autoritativne institucije koje imaju organizacione kapacitete da donose obavezujuće odluke i raspodjeljuju resurse i
    
2.    zajednički komunikativni prostor smješten u polje civilnog društva, u kome građani mogu zajednički formirati mišljenja i pozvati nosioce vlasti na odgovornost.

Iz normativne perspektive, javna sfera, smještena u polje civilnog društva, ima jedinstvenu ulogu jer u okviru nje svi imaju pravo da učestvuju u raspravi o tome kako se treba baviti javnim stvarima. Ona označava situaciju u kojoj se jednaki građani okupljaju formirajući javnost koja se konstituiše preko skupa građanskih prava i sloboda, i ustanovljavaju sopstvenu agendu kroz otvorenu komunikaciju. Javna sfera je nezamjenljiva komponenta političkog poretka, da dati politički poredak zadovolji uslov koji mu nalaže da opravda norme i odluke onima na koje se one odnose, ali i kako bi se ustanovio kao samoupravno građanstvo sa “potpunom kontrolom nad dnevnim redom” (Dahl 1982:6).

Demokratski poredak pretpostavlja politički poredak (polity) sa uslovima za kolektivno donošenje odluka, kao što su pravno utemeljeni sistem predstavljanja, identiteta i legitimnosti. Javni diskurs je medij preko koga članovi mogu formirati kolektivne stavove, a povezan je sa političkim poretkom preko različitih kanala komunikacije. Da bi se obezbijedili jedinstveni efekti ovog procesa neophodno je da institucije i procedure imaju sposobnost da ciljeve pretvaraju u konkretne rezultate. S obzirom na to da niti jedan sistem ne može obezbijediti učestvovanje svih zainteresovanih strana, u modernim političkim porecima javna deliberacija je vezana za sistem predstavljanja. Reprezentacija se odnosi na procedure i procese putem kojih građani utiču na proces donošenja odluka i poteze javnih službenika, tako da se taj uticaj može smatrati legitimnim.

Može se reći da savremena koncepcija reprezentacije parazitira na deliberaciji jer niko ne smatra sebe legitimno predstavljenim ako se mandat i odgovornosti ne preciziraju, i ako onima koji su predstavljeni nije ponuđeno prihvatljivo obrazloženje za odluke koje se donose u njihovo ime. Reprezentacija se može posmatrati i kao preduslov za političku racionalnost, s obzirom da obezbjeđuje institucionalni prostor u kome izabrani predstavnici mogu mirno i kooperativno tražiti alternative, rješavati probleme i razrješavati sukobe na široj osnovi. [5] Da bi se zadržala ekskluzivna kontrola nad teritorijom, potrebna je vojska i policija. Da bi se zadovoljili uslovi kongruentnost i odgovornosti, deliberativna demokratska teorija zahtijeva određeni stepen teritorijalnosti i funkcionalnosti, ali to ne znači da zahtijeva ekskluzivnu kontrolu nad teritorijom. Međutim, važnost koja se, u mnogim teorijama demokratije, pridaje demosu, naciji, simboličkom “mi”, upućuje nas da je zajednički osjećaj identiteta neophodan uslov.

Politička funkcija kolektivnog ili zajedničkog identiteta je da pretvara grupu nepovezanih pojedinaca i grupa u kolektiv sposoban za zajedničku akciju. Identitet postavlja kriterije za članstvo u određenoj zajednici, ali i utemeljuje kolektivne interpretacije “sebe” (ili kolektivno samorazumijevanje). Identiteti mogu biti duboki ili plitki; koherentni ili fragmentirani; iskreni ili manipulisani; inkluzivni ili isključujući (Peters 2005.), te stoga variraju kao osnova za povjerenje i solidarnost. Formiranje identiteta u savremenom kontekstu demokratije je posredovano javnim diskursom i institucijama i procedurama koje uređuju međuljudske odnose. U tom smislu, sve varijante identiteta postoje da bi povezale univerzalne principe i posebne kontekste. Pod legitimnošću podrazumijevamo ne samo prihvatanje ili podršku sistemu, već i to da postoje dobri razlozi zbog kojih politički poredak zaslužuje poslušnost. Legitimnost osigurava uvjerenje da je polity podoban da donosi obavezujuće odluke u ime demosa, odnosno da odabrane politike i donesene odluke čuvaju integritet društva i ostvaruju njegove temeljne vrijednosti i ciljeve na odgovarajući način, na taj način stvarajući obavezu građanima da se pokoravaju. Sistem vladavine je legitiman ne samo zbog toga što akteri vjeruju u njegovu legitimnost, već i zbog toga što je njegovo opravdanje u skladu sa njihovim uvjerenjima.
[6]

Da bi funkcionisao, moderni demokratski poredak mora posjedovati popularnu legitimaciju, kolektivni identitet, reprezentativnu demokratiju i adekvatne upravljačke funkcije. Odgovarajuće rekonstituisanje demokratije u Evropi stoga pretpostavlja da se ovi uslovi zadovolje. Međutim, ovi zahtjevi funkcionalnosti mogu se zadovoljavati različitim kombinovanjem, a ti načini se i dalje mogu smatrati legitimnim. Unija je sastavljena od bivših nacionalnih država (što je važno za dati stepen evropske lojalnosti). Dalje, EU je obilježena gotovo nezabilježenim stepenom kulturnog pluralizma i institucionalne heterogenosti. Postoje velike razlike u veličini država članica (od Njemačke do Luksemburga); vertikalna institucionalna nekongruentnost, od federalnog (Njemačka, Belgija i Austrija), kvazifederalnog (Španija i Ujedinjeno Kraljevstvo) do različitih formi unutrašnjeg uređenja na nivou država članica.

EU je suočena sa izazovima koji proizilaze iz rivalskih, takmičarskih, preklapajućih i komplementarnih državnih i nedržavnih napora usmjerenih na izgradnju/održavanje nacije. Da bi opstala i osigurala sopstvenu legitimnost, ona mora akomodirati ovu kompleksnost, a pored toga i smirivati tenzije između nacionalnog i evropskog identiteta; između ekonomske efikasnosti i društvene solidarnosti; jedinstva i poštovanja različitosti; između suverenosti i zaštite osnovnih prava.

Kompleksnost je pojačana činjenicom da postoje neslaganja oko toga kako je najbolje koncipirati demokratiju, oko normativnih standarda, i oko odgovarajuće terminologije. Kao što smo vidjeli, postoji neslaganje u vezi sa tim kako je najbolje opisati Uniju kako u institucionalnom tako i teoretskom smislu. Kada primijenimo ogoljene ideje demokratije na višeslojnu konstelaciju koja čini EU, ne dolazimo ni do jednog konkretnog oblika demokratije. Višeslojnost Evrope čine međuvladina, nadnacionalna i transnacionalna upravljačka tijela, koja se razlikuju po svojoj demokratskoj logici. Međuvladina tijela se oslanjaju na nacionalne države, nadnacionalna na evropski nivo a transnacionalna na civilno društvo i kosmopolitizam. Ova tijela demonstriraju različite načine za ostvarivanje demokratskih vrijednosti; dok posljednja smještaju demokratiju bliže forumu - u civilno društvo i zaštitu ljudskih prava prva, smještaju demokratiju bliže političkoj i ideji samoupravne zajednice. Na osnovu ovih složenosti, rekonstruisaćemo tri moguća ideal-tipska modela Evropske demokratije:


24.3.
Delegirana demokratija

Prvi model percipira demokratiju direktno i isključivo vezanu za nacionalnu državu. Ovaj model pretpostavlja da jedino nacionalna država može proizvesti vrstu povjerenja i solidarnosti, neophodnu za održavanje demokratske zajednice. Na osnovu dobro razvijenog kolektivnog identiteta građani mogu učestvovati u proceduri formiranja stavova i donosioce odluka podvrgavati odgovornosti periodično — u redovnim vremenskim intervalima, ali i konstantno — putem javnih rasprava. U okviru ovog modela Evropa se posmatra kao regulatorni režim duboko ukorjenjen u razvijene institucionalne aranžmane javnog (ili polujavnog) karaktera (Eberlein and Grande 2005. 97). EU se koncipira kao funkcionalan režim, koji je ustanovljen radi rješavanja problema koje države ne mogu riješiti nezavisno jedna od druge. Uniji je dat mandat da radi u strogo određenim oblastima. Te oblasti su određene sposobnošću EU da ublaži i kompenzuje opadajuću sposobnost nacionalne države da rješava probleme u kontekstu globalizacije. (...)

Ovaj model pretpostavlja da države članice delegiraju svoja ovlaštenja Uniji da ta ovlaštenja mogu povući (cp. Pollack 2003.). Iako ovaj sistem podrazumijeva oblik samoobavezivanja, takvo delegiranje može ići rame uz rame sa snažnom kontrolom koju nameće država članica kako bi očuvala sopstvenu poziciju izvora legitimnosti EU. Da bi zadovoljila demokratske ukuse modela nacionalne države, EU mora biti reformisana tako da pribavlja legitimnost izvođenjem iz demokratskog karaktera država članica. Strukture EU moraju biti ustanovljene tako da omogućavaju državama članicama da zadrže ključna ovlaštenja za donošenje odluka u okviru institucionalne strukture Unije. Legitimnost EU se u tom slučaju zasniva na sposobnosti da proizvede opipljive rezultate (Scharpf 1999.: 237). Po Giandomenico Majone (1998., 2005.), takvo regulatorno uređenje ne zahtijeva javnu legitimaciju u užem smislu, s obzirom na to da politički nezavisne institucije, kao što su specijalističke agencije, centralne banke (...) obezbjeđuju neophodnu legitimnost, kao struktura stvorena da razriješi probleme država članica.

Demokratska autorizacija država članica može imati nekoliko institucionalnih oblika. Ona može imati oblik međuvladinih tijela, u okviru kojih ugovorne strane postižu dogovor u skladu sa utvrđenim nacionalnim preferencijama i interesima.
[7] Ona, takođe, može imati oblik širokog predstavničkog tijela. Međutim, u tom slučaju demokratska svrha ovakvog tijela bi bila da služi kao sprovodilac revizorske a ne reprezentativne demokratije. Predstavničko tijelo bi u tom slučaju, zajedno sa transnacionalnim i/ili nadnacionalnim institucijama (kao što su sud ili vlada), bilo ustanovljeno da nadzire i kontroliše aktivnosti Unije. (...) Takvom tijelu bi ustavno bilo zabranjeno da pruža legitimnost zakonima i autorizuje njihovo donošenje, kao i da proširuje nadležnosti EU. [8] Sporovi u slučaju sukoba interesa bi se razrješavali u odnosu na pravdu (shvaćenu) kao zajednička korist. Ova koncepcija pravde se vezuje za koristi od međusobne saradnje i proističe iz ograničenja koja zainteresovane strane nameću same sebi da bi ostvarile dugoročne interese (see Gauthier 1986.). Ovako shvaćena, EU bi bila ugovorni poredak, institucionalno jedinstveni oblik međunarodne organizacije ili poretka na koji se ne primjenjuju kriteriji demokratije, jer su države članice ugovorne strane. Države, a ne građani su “narod”, i one su jedini izvor legitimnosti.


24.4.
Federalna demokratija

Kredo demokratije glasi da sva politička vlast proizilazi iz zakona koji je ustanovljen u ime naroda. Legitimnost zakona proističe iz pretpostavke da su ga narod ili njegovi predstavnici donijeli - pouvoir constituent — i da je jednako obavezujući za svaki dio političkog poretka. Politički integrisana zajednica može za sebe reći da je opravdana onda kada su doneseni zakoni stupili na snagu na ispravan način, i kada su prava jednako alocirana svima. Konvencionalni oblik takve zajednice je demokratska ustavna država, zasnovana na direktnoj legitimnosti i posjednik sopstvenih sredstava prinude. Kada se ovaj model primijeni na EU, on podrazumijeva da EU ima institucionalizovana sredstva za pribavljanje direktne legitimacije i da su ta sredstva pravno utemeljena i stoga obavezujuća.

Široko je prihvaćeno da pravno integrisani poredak zavisi od osjećanja zajedničke sudbine, “zamišljene zajednice sudbine” indukovane zajedničkim slabostima, koje pojedince pretvaraju u saborce, spremne da prihvate zajedničke obaveze da bi obezbijedili blagostanje jedni drugima. To se smatra osnovom solidarnosti nacionalne, ali i države blagostanja (Offe 1998.). Da bi zadovoljila ovaj zahtjev, i tako bila autoritativna i legitimna, Uniji treba simboličko kolektivno “Mi”. Evropski identitet je neophodan kako bi se dugoročno očuvala sposobnost da se donose zajedničke odluke (Grimm1995.; Miller1995.). Zajednički evropski identitet bi obezbijedio dobru osnovu za građanstvo, preciziranje prava i obaveza članstva, i formiranje kriterija za uključivanje i isključivanje. To bi bio način da se povuku granice definisanjem ko je Evropljanin, a ko nije. Ovaj model portretiše Uniju kao političku zajednicu zasnovanu na institucijama koje mogu podržavati proces oblikovanja identiteta.

Osnova za legitimnost su, iz ove vizure, zajedničke vrijednosti koje proizilaze iz obnove evropske tradicije.

Takve zajedničke vrijednosti, iskazane kroz etničko-politički proces samointerpretacije, omogućio bi proces donošenja odluka na nivou EU. Zajedničke vrijednosti bi ispunile preduslove za zajedništvo i ustanovile jasne osnove za preraspodjelu. U okviru ovog modela, pravda kao međusobno priznavanje i formalna jednakost - jednake slučajeve trebe tretirati jednako širom Evrope — dobiva elemente distributivne pravde.

Da li Evropa, zaista, ima odgovarajuće odlike i političku volju da na nivou EU oponaša model predstavničke demokratije kakav postoji u nacionalnim državama? Ovaj model mora biti prilagođen na takav način da akomodira činjenicu da izgradnja države na nivou EU teče paralelno sa izgradnjom nacionalnih država na nivou država članica (čak, djelimično, i na regionalnom nivou). Odgovarajuća varijanta ovog modela bi bila multinacionalna federalna evropska država. Institucionalno uređenje bi moralo biti takvo da koordinira aspiracije za samoupravljanjem i rivalske projekte izgradnje nacionalne države koji bi se dešavali na evropskom prostoru (Norman 2006., 96). U ustavnopravnom smislu, u okviru multinacionalne federacije formalna jednakost bi bila zamijenjena konkretnim ustavnim principima. Ovi principi bi pozajmili simbolički i opipljivi kredibilitet federalnoj ideji necentralizacije, tj. svaki od ustavno utemeljenih nivoa vlasti bi bio suveren u oblasti nad kojom ima nadležnosti.
[9]

Nacionalni identitet je historijski vezan za demokratsku ustavnu državu međutim on nije osnovni preduslov za nju (Habermas 1998., 2001.). Multinacionalna federalna država je kompatibilna sa ustavnim patriotizmom, koji je zasnovan na osnovnim pravima i održava kako lični identitet, tako i kolektivno osjećanje zajedništva. Ustavni patriotizam je, po definiciji ukorijenjen u određeni kontekst. U slučaju EU, a imajući u vidu vitalnost nacionalnih država, Habermas smatra da EU, u najboljem slučaju, može postati federacija nacionalnih država.

Habermasov recept za EU je zbog toga slabiji od našeg modela, jer ne zahtijeva evropsku federalnu državu zasnovanu na ojačanom parlamentu.
[10] Federalni model demokratije, onako kako je ovdje izložen, implicira da EU mora da obezbijedi neposrednu legitimnost na osnovu osnovnih prava, reprezentacije i procedura za oblikovanje volje, uključujući diskurs na nivou cijele EU. Osnovni strukturni i supstancijalni ustavni principi prava EU, kao i prinudne mjere neophodne za efikasnu i dosljednu primjenu normi i sprovođenje politika bi bili institucionalizovani na oba centralna nivoa vlasti (nacionalnom i evropskom).


24.5. Kosmopolitska demokratija

Treći model percipira demokratiju izvan matrice nacionalnih država. Model koji ćemo ovdje obrazložiti Evropsku uniju vidi kao transnacionalni i nadnacionalni nivo vladavine u Evropi, i kao jedan od regionalnih podsistema šireg kosmopolitskog poretka. To implicira da bi Unija postala postnacionalna vladavina, sistem čiji su interni standardi projektovani i na spoljne poslove; i još dalje, to bi bio sistem koji svoja ponašanja saobražava hijerarhijski višim principima — „kosmopolitskom pravu naroda".
[11]

U globaliziranom svijetu, nacionalne države pate od demokratskog deficita, s obzirom da njihovi građani zavise od odluka koje se donose izvan njihovih granica, tj. koje su izvan njihove kontrole.
[12] Evropska unija je pribavila nadležnosti i mogućnosti koje podsjećaju na one koje imaju autoritativno upravljanje, a koje možemo definisati kao političku organizaciju društva, ili, još uže, kao institucionalni aranžman reprezentativne demokratije i političke jedinice. S obzirom da "upravljanje” nije sinonimno sa "državom”, moguće je zamisliti ne-državu, demokratsku zajednicu sa jasnim upravljačkim funkcijama. Takva upravljačka struktura bi mogla akomodirati i veći stepen teritorijalno-funkcionalne diferencijacije nego što bi to bila u stanju država. Problem koji se nameće u tom slučaju je koliko bi, u odsustvu mjera prisile “državnog” tipa, takva tvorevina bila efikasna.

Ako države članice zadržavaju monopol nasilja, takav poredak može biti efikasan samo donde dok se akteri pokoravaju na osnovu dobrovoljnog pristanka. Odgovor je da takav poredak može osigurati pristanak i povinovanje preko niza “mehkih” mehanizama, od svjetskog moralnog konsenzusa u vezi sa zaštitom ljudskih prava, preko konsultacija, deliberacije i rješavanja problema u okvirima transnacionalnih upravljačkih struktura, do institucionalizovanih procedura autoritativnog odlučivanja u međuvladinim i nadnacionalnim institucijama, sličnim onima koje odlukama na nacionalnim nivou daju legitimnost.

Ovaj model, stoga, pretpostavlja da se demokratska legitimnost EU može zasnivati na unakrsnoj i sveprožimajućoj javnoj raspravi, demokratskim procedurama za donošenje odluka na više nivoa i zaštiti osnovnih prava kako bi se osiguralo “autonomno” civilno (transnacionalno) društvo. Ovo je najjasnija manifestacija principa demokratije, koja se zasniva na postkonvencionalnoj formi svijesti, za koju se smatra da je generisana naporima i procesima koji su proizveli moderne ustave. Iako takav entitet ima odlike koje podrivaju razliku između država i nacionalnih država, on ne može raskinuti sa modernim principima legitimnosti, koji su ustanovljeni demokratskim revolucijama.

Savremeni ustavi mogu biti odvojeni od države, ali samo dok ostaju povezani sa projektom moderne, čiji je normativni princip da one na koje se zakon odnosi učini autorima zakona (Frankenberg 1996.). Prava republika zavisi od demokratije, ali demokratija ne zavisi od države. Po ovom stanovištu, građanstvo ne podrazumijeva samo skup teritorijalno ograničenih prava, već se zasniva na “pravu na prava”, da pozajmimo izraz Hane Arent (1951./1986.). Odnosno, subjekti sebi daju prava, time postajući građani — kolegislatori. Dvije su implikacije primjene ovog modela na EU:

     1.   Prvo, rekonstituisanje demokratije u Evropi podrazumijeva razdvajanje upravljanja kao demokratskog oblika vladavine od države - kao koersivni sistem odnosa moći koji je suveren na osnovu pravila međunarodnog prava. Međunarodni poredak se promijenio.
[13] Evropska unija je sakupila suverenitete na jednoj teritoriji koju ne kontroliše u potpunosti. Ovakvi razvoji odražavaju multidimenzionalni koncept suverenosti.[14] Državna suverenost je postala zavisna od narodne suverenosti. Kosmopolitska verzija EU bi se zasnivala na nenasilnom rješavanju sukoba i pravno autorizovanoj primjeni sile, ustanovljavanju institucija, prava i pravnih principa koji aktere podvrgavaju ograničenjima višeg zakona, kosmopolitskog prava naroda, koji omogućavaju građanima da učestvuju u procesu donošenja zakona na različitim nivoima.

     2.  Drugo, model pretpostavlja da se granice EU ne ustanovljavaju na esencijalističkim osnovama. Stoga, EU može sebe opravdavati samo pozivajući se na principe ljudskih prava, demokratije i vladavine prava - čak i kada se radi o inostranim poslovima; na taj način ona potvrđuje kosmopolitsko pravo naroda. Iz te vizure, granice EU se moraju povlačiti samo u odnosu na ono što je potrebno da se održi kao samoodrživ i funkcionalan demokratski entitet.

Strategija (legitimizacije) se zasniva na ideji legitimnosti zasnovane na pravima. Ona su rezultat prepoznate potrebe da se nastavi proces izgradnje političkih institucija i podrazumijeva širi, kosmopolitski koncept demokratije. Ova strategija počiva na ideji da su donosioci odluka prisiljeni da uzimaju u obzir širok spektar javnih mnjenja (evropskih, kao i neevropskih, transnacionalnih pokreta, međunarodnih nevladinih organizacija i nadnacionalnih i međunarodnih tijela koja sankcionišu norme) kako bi osigurali legitimnost. Razlog za to je činjenica da se suočavaju sa nizom skupova nosioca prava koji su svojih prava svjesni. Normativna suština modernih ustava je vezana za poštovanje integriteta i dostojanstva pojedinca.

Ovo poštovanje mora biti ukorijenjeno u političku kulturu koja se zasniva na toleranciji prema različitosti i na principu prema kome se neslaganja rješavaju raspravom, i mora se odražavati na principe funkcionisanja političke zajednice (polity). Političkoinstitucionalni nexus moderne države uključuje prava koja se odnose na integritet pojedinca (privatna sloboda) i na omogućavanje učestvovanja u procesu oblikovanja mnjenja i odluka (tj., politička prava koja utemeljuju javnu slobodu). Demokratija se, stoga, mora zamisliti ne samo kao institucionalno uređenje (parlamentarna ili predsjednička), već i kao legitimacijski princip, odnosno kao procedura koja postavlja uslove za donošenje legitimnih odluka. Pri tome, pod legitimnim odlukama podrazumijevamo da ljudi prihvataju ishode, jer nalaze da su ispravni ili vrijedni poštovanja.

Iz ove perspektive, s obzirom na to da podrazumijeva čin opravdavanja ishoda ljudima na koje se odnose, samo deliberacija obezbjeđuje demokratsku legitimaciju. Javna rasprava je način da se otkrije šta je dobro, ispravno i pravedno u političkoj sferi. Kvalitet argumenata je moguće provjeriti samo u debati, u kojoj učestvuju sve zainteresovane strane. Ova provjera je zadatak javne sfere, koja leži izvan državne administracije i tržišta, u kojoj ljudi, okupljajući se, postaju javnost koja donosioce odluka drži odgovornim. Po kriteriju teorije diskursa, validna je samo ona norma koja je odobrena u slobodnoj i otvorenoj raspravi (Habermas, 1996., 107.). Javna sfera, čiji su preduslovi sloboda, inkluzija, jednakost, participacija i otvorena agenda, obezbjeđuje prostor za tu raspravu.

Stoga, traganje za evropskom javnom sferom (ili skupom preklapajućih javnosti) je od najvećeg značaja za razvoj demokratije, ako uzmemo u obzir da je EU postala politička zajednica (polity) sa značajnim upravljačkim ovlašćenjima i da njene odluke značajno utiču, kako na njene građane tako i na države članice.

Da bi narodi Evrope postali građani (koji sebe ne doživljavaju samo subjektima već i tvorcima prava), oni moraju biti opremljeni političkim pravima i ostalim neophodnim sredstvima. Građanstvo podrazumijeva mogućnost upravljanja nad sebi jednakim i, zauzvrat, pokoravanje. Ova strategija podrazumijeva model integracije koja je osjetljiva na komunikativnu moć.

Deliberalizacija, koja izvire iz mnoštva javnih sfera, kanališe se, oblikuje, transformiše i provjerava skupom osnovnih individualnih prava i demokratskih procedura. U ovakvom čitanju, prava su „pravno institucionalizovane relacije univerzalnog poštovanja autonomije i dostojanstva čovjeka" (Anderson 1995. xii). Pozitivno-pravna prava se ustanovljavaju na ideji uzajamnog priznavanja, i kao takva mogu generisati osjećanje zajedništva.

Ova strategija, da bi ustanovila skup principa koji obezbjeđuju datom entitetu demokratsku legitimaciju, podrazumijeva konstantni proces konstitucionalizacije. Ona je, takođe, u skladu sa procesom integracije, s obzirom na to da „ustav EU je više utemeljen u postepenoj konstitucionalizaciji pravnog sistema nego što je utemeljen u osnivačkim ugovorima" (Hix, 1999.; 108.).

Pretpostavka u ovom slučaju je da se javna podrška crpi iz ustavnog patriotizma (Habermas, 1998., 2001.), koji proizilazi iz skupa pravno oblikovanih osnovnih prava i demokratskih procedura, ali se odražava i na političke emocije i identifikaciju. U empirijskom smislu, ustavni patriotizam će izniknuti iz uzajamno podržavajućeg procesa, u kome se donošenje ustava sprovodi na takav način da utemeljuje evropsko građanstvo zasnovano na garantovanim političkim pravima, reformisanim procedurama za donošenje odluka i jasnijoj horizontalnoj i vertikalnoj podjeli nadležnosti, tj. između institucija EU i država članica (vertikalna), i institucija EU (horizontalna).


 



Referencije:

[1] U ovom dijelu teksta su parafrazirana mišljenja iz radova Eriksen and Fossum (2011.): Europe in Transformation, How to reconstitute democracy, RECON Online Working Paper 2007/1 i Eriksen, Erik Oddvar and Fossum, John Erik (2004.): Europe in Search of Legitmacy: Strategies of Legitimation Assesed, International Political Science Review, Vol 25, No.4.
[2] Ovo je natjeralo R.A. Dala (1977.) da odabere termin poliarhija za modernu demokratiju.
[3] Gutmann and Thompson 1996. godine, str. 144.
[4] Ovo shvatanje je zasnovano na tome da su nepristrasni razlozi potrebni da bi se opravdala norma. Razlozi zasnovani na ličnom interesu ne zadovoljavaju u potpunosti uslov nepristrasnosti — moralnost podrazumijeva poštovanje normi prosto zbog toga što je ispravna, a njeno kršenje pogrešno. Odatle slijedi da se određeni sporovi ne mogu razriješiti na osnovu obostrane koristi. Postizanje uravnoteženog ishoda ne znači i da je ishod ispravan. Vidi Haberamas 1993.; Scanlon 1998.
[5] Ovaj pricip parlamentarnog predstavljanja može se formulisati i na sljedeći način:“Niti jedan prijedlog ne može dobiti snagu javne odluke prije nego što se pribavi pristanak većine, po obavljenoj raspravi.” (Manin 1997. 190). Vidi Pitkin 1972., Mansbridge 2003.
[6] Vidi Habermas 1976., 276ff, i dalje Weber 1921./1978., Beetham 1991., Buchanan 2004.
[7] "The broad lines of European integration since 1955 reflect three factors: patterns of commercial advantage, the relative bargaining power of important governments, and the incentives to enhance the crediability of inter-state commitment." Thus European institutions are set up to improve the efficiency of interstate bargaining. "Governments delegated and pooled sovereignty in international institutions for the express purpose of committing one another to cooperate”. (Moravcsik 1998. 3-4).
[8] This term denotes a type of institutionalised discourse - strong publics - that promotes democracy through its monitoring and stock-taking role more than through its decision- making role (Eriksen and Fossum 2002). Europe in Transformation RECON Online Working Paper 2007/01 13.
[9] Wayne Norman (2006.: 163-9) cites seven such principles: (a) partnership; (b) collective assent; (c) commitment and loyalty; (d) anti-assimilationism; (e) territorial autonomy as national self-determination;(f) equal right of nation-building; and (g) multiple and nested identities.
[10] This stance is attributed to the position and legitimacy of the member states. The second chamber of government representatives - the chamber of nations - 'would have to hold a stronger position than the directly elected parliament of popular representatives, because the elements of negotiations and multilateral agreements between member states that are decisive today cannot disappear without a trace even for a union under a political constitution' (Habermas 2001: 99). See further Habermas 2004, at p. 32. Erik O. Eriksen and John Erik Fossum 18 RECON Online Working Paper 2007./01.
[11] Ibido.
[12] The extreme case is that of nuclear weapons: all citizens in the world can be affected by the actions of amere handful of actors.
[13] AUN panel writes: “In signing the Charter of the United Nations, States not only benefit from the privileges of sovereignty but also accept its responsibilities. Whatever perceptions have prevailed when the Westphalian system first gave rise to the notion of State sovereignty, today it clearly carries with it the obligation of a state to protect the welfare of its own peoples and meet its obligations to the wider international community.” (United Nations 2004. 17.).
[14] Glyn Morgan (2005. 139.) notes that sovereignty is an ordering principle, a status and a set of rights and privileges. It is a principle that states that an order is sovereign if it is not dominated by others, as well as an or dering principle of international affairs. A state does not cease to be sovereign even if it has delegated certain of its rights, powers and privileges to a supranational order whose decisions it cannot veto; but a state can reach a point wherein it has delegated so much that other states no longer recognize it as a sovereign state.

 



PUBLIKACIJE U DIJELOVIMA - EVROPSKA UNIJA
OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI:


4398
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (19.dio)
4392 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (18.dio)
4387
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (17.dio)
4385
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (16.dio)
4382 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (15.dio)
4380
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (14.dio)
4378
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (13.dio)
4374
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (12.dio)
4272
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (11.dio)
4369 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (10.dio)
4366
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (9. dio) 
4363
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (8.dio)
4360
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (7.dio)
4358 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (6.dio)
4356 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (5.dio)
4350 EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI(4.dio)
4349
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (3.dio)
4346
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (
2. dio)
4344
EVROPSKA UNIJA OD IDEJE DO POLITIČKE I PRAVNE STVARNOSTI (
1.dio)



This Page is Published on February 9, 2017 in the Web Magazine „ORBUS Belgium“


Nazad na prethodnu stranicu Nazad na početak stranice Naprijed na sljedeću stranicu

OPEN PAGES FOR ALL PROBLEMS - BLACK ON WHITE ABOUT ALL OPPRESSION
OTVORENE STRANICE ZA SVE PROBLEME - CRNO PO BIJELOM O SVEMU ŠTO TIŠTI
 
Napomena: Tekstovi koji vulgarno vrijeđaju: neku vjeru, navode na rasnu diskriminaciju i slično, ne dolaze u obzir.
Vaše priloge šaljite u TEXT ili HTML formatu na email: info@orbus.be
Page Construction: 09.02.2017 - Last modified:19.02.2017.
BALKAN AREA


ACTUA HOME PAGE