Zaštita okoliša i odbrambeno-zaštitno organizovanje



















 




Fenomen kiselih kiša i umiranja šuma

Ševko Kadrić



Antilopa

BOSNA ljeta 2003. je muku mučila sa visokim temperaturama, a Šveđani, Danci, Norvežani su je morali da upamte po tome što ljeta kao da nije ni bilo. Vjetar, kiša, pa za promjenu kiša, vjetar. Šveđani su podigli uzbunu jer su kiše previše zakiseljene, ali isto tako tvrde da kiselost nije švedskog porijekla. Drugim riječima, neko je svoje smeće istresao baš ovdje u Švedsku posredstvom kiše.
Ekolozima je ovo potvrda da je ovaj svijet samo malo selo, i sve što se u njegovom jednom dijelu događa podobro se osjeti i čuje i u onom drugom. Da li upravo sad svijetom odzvanjaju eksplozije granata davno u Bosni ispaljenih ostaje da se vidi, ali kisele kiše eto već padaju.
Dostignuti nivo evolutivnih tokova doveo je do toga da strukturu, prirodnu, za život optimalnu vazduha čini azot (78%), kiseonik (21%) i svi ostali gasovi (1%). Kažemo, dostignuti nivo evolutivnih tokova, zato što on nije konstanta, već posljedica dešavanja (isparavanja, toplote, odvijanja životnih procesa i dr.) i to dugotrajnih dešavanja na koje je život bitno uticao, odnosno živi svijet, ali i koje su bitno određivale evoluciju samog živog svijeta.
Ovdje treba istaći poznatu činjenicu o strukturi vode, koja je u svim stanjima svog postojanja (čvrsto, tečno i gasovito) zapravo ista (H2O). Zatim, da je kruženje materije u prirodi, između ostalog, uslovljeno vodom, ali i promjenama njenog agregatnog stanja.
Kisele kiše su posljedica izmjena u ovim strukturama, hemijskih reagovanja i jedinjenja, kao i činjenice da voda i vazduh postaju "transportno sredstvo" u kruženju, po žive organizme, štetnih materija.
Samo neki podaci o izbacivanju u atmosferu štetnih materija koje su nusprodukt industrije, govore o 200 mil. tona ugljika, 150 mil. tona dioksida, 50 mil. tona ugljikovodika, isto toliko oksida, azota i sl. u toku jedne godine sa vanredno velikim trendom porasta.
Treba imati u vidu činjenicu da atmosfera nije statična, već da u njoj (kao i na Zemlji uopšte pa i kosmosu) vladaju zakoni kretanja, mijenjanja i sl. Dakle, jedan dio štetnih materija, onih težih, biva istaložen u relativno manjem prostoru oko zagađivača, dio biva raznesen na veći prostor i tamo bude istaložen (planinske šume, pašnjaci i sl.), ili se u dužem ili kraćem periodu jedini sa drugim elementima (oksidacije, razlaganja i sl.), jedini sa vodom i dospijeva na zemljinu površinu, odnosno usljed male specifične težine (freon) penje u više slojeve stratosfere i razlaže ozon.
Kisele kiše su posljedica upravo spajanja štetnih gasova sa vodom.
Primjera radi: sumpor dioksid putem emisije dospijeva u vazduh i jedini se sa kiseonikom do SO3 da bi se sumpor trioksid jedinio sa vodenom parom H2O iz čega imamo kao rezultat sumpornu kiselinu sa poznatim osobinama i štetnim posljedicama.


SO2 + -- O2 --- SO3 + H2O ---- H2SO4

Analogno, iz procesa sagorijevanja, se emituje ugljen dioksid CO2 koji sa vodom daje ugljeničnu kiselinu H2CO3

CO2 + H2O ------- H2CO3

Po sličnom mehanizmu iz azotnih oksida, kojih ima 5 vrsta, pa se obično navode kao NO, a koje emituju razni energetsko - industrijski izvori i automobili, nastaje vrlo agresivna, azotna kiselina, HNO3.
Slične relacije sa vodom možemo posmatrati kod ostalih gasova, odnosno njihovih spojeva, ali posljedice su iste, a to je činjenica da iz vodonosnih oblaka na zemlju ne pada voda H2O već jedinjenje koje je čovjek izbacivanjem štetnih materija u vazduh sam omogućio. Nije uvjek riječ o kiselim kišama već i o radioaktivnim, crvenim kišama ili snjegovima i sl. gdje je u svakom od ovih slučajeva voda transportno sredstvo ili učesnik u jedinjenju.
Treba imati u vidu još neke momente vezane za kisele i druge neprirodne kiše, a to je činjenica da zahvaljujući kruženju vode u prirodi postaju opšteljudski problem bez značajnije mogućnosti "žrtvovanja" regija i prostora - cio prostor zemlje postaje više nego ikad nedjeljiva cjelina sa kojom u zaštitnom odnošenju treba računati.
Drugi momenti koje treba imati u vidu to je sumpor trioksid odnosno ugljen dioksid postaje sumporna, odnosno ugljenična kiselina uz posebne uslove u svim sredinama, ukoliko je u dodiru sa vodom, a to znači i na zemljištu i u zemljištu ali i na organizmu i u organizmu (koža, pluća i sl.). Ove momente treba dovesti u vezu sa enormnim povećanjem oboljenja od raka i kod čovjeka ali i životinja i biljaka. Taj porast samo kod čovjeka iznosi 20% u zadnjih dvadeset godina.

Fenomen umiranja šuma

Šume kao jedna od najsloženijih biljnih zajednica igrala je vrlo značajnu ulogu u regulisanju i održavanju odnosa u životnoj sredini (hidro režim, strujanja vazduha, regulisanju vlažnosti vazduha i zemljišta, umanjenju temperaturnih razlika, proizvođenju kiseonika i sl.)
Posebno mjesto u bio-geo sistemu pripada šumama kao proizvođačima kiseonika. Naglašavajući taj značaj čovjek je industrijskim žargonom nazvao šume "tvornicama kiseonika"
Šume proizvode kiseonik u procesu fotosinteze vezujući ugljendioksid. Prilikom vezivanja svakog grama ugljendioksida oslobađa se 0,75 grama kisika. Na cijeloj Zemlji (510 x 106 km2 ) u toku godine, suhozemne biljke od kojih više od 50% čine šume, vezuju 64,8 milijardi tona CO2 pri čemu se oslobodi 50,9 milijardi tona kiseonika (O2). Odnosno, suhozemne biljke usvajaju 4550 kg CO2 godišnje po hektaru, odnosno oslobađaju 3413 kg/h kiseonika godišnje.
O značaju samo jednog stabla neka posluži primjer stabla bukve. Prosječna bukva daje svaki sat 1,7 kg. kiseonika a dnevno proizvede kiseonika dovoljno za 64 čovjeka. U toku svog života srednje velika bukva prečisti 50 miliona kubnih metara zraka ugljen dioksida (CO2), zadrži oko 400 hiljada litara vode, spriječava eroziju i dr.
Ukoliko imamo u vidu činjenicu da svake godine samo u Evropi bude uništeno 100 000 hektara šume onda se mogu vrlo precizno predvidjeti posljedice u količini nevezivanja CO2, odnosno proizvodnji kiseonika.
Uništavanje šuma ima još jednu posljedicu a to je porast površina pod pustinjama. Godišnje šest miliona hektara površine Zemlje postaje pustinja, tako da danas imamo 800 milijuna hektara pustinjskog tla sa tendencijom povećanja od 20% do kraja ovog vijeka.
Evropa je tokom srednjeg vijeka smanjila šumom pokrivene površine od najmanje 95% na 25%. U SAD-u početkom 17. stoljeća bilo je oko 50% šumom pokrivenih površina, a danas ih je 33%. Prema nekim procjenama u svijetu se godišnje posiječe oko 1,5 milijardi m3 drveta, od čega 59% za upotrebu a 41% za gorivo (u SSSR-70% za upotrebu, a 30% za gorivo, u Sjevernoj Americi 89% za upotrebu 11% za gorivo, dok u Africi 10% za upotrebu a 90% za gorivo).
O značaju šume u životnoj sredini govori podatak da je pod šumom prije 50 godina bila 1/4 cjelokupne površine Zemlje (23,4%). Danas je taj postotak znatno izmijenjen a desio se kao posljedica niza činilaca. Urbanizacija, kao koncentracija čovjeka na uskom prostoru, neminovno je potisnula šumu sa tog prostora, ali i znatno šire. Industrijalizacija direktno ili indirektno, takođe enormno negativno utiče na šume. Direktno korištenjem drvne mase, kore, lišća, plodova, soka od drveća, ljekovitog bilja, a indirektno nus produktima (otpadnim gasovima, viškom toplote, otpadnim vodama i dr.)
Posljedice urbanizacije i direktnog korištenja šume za sopstvene potrebe čovjek nije nazvao umiranjem šuma već onaj drugi čin, čin industrijskog potiskivanja (trovanje činilaca životne sredine, šumskih sastojina, vode, vazduha, tla, izmjene u temperaturama i sl.)
Istakli smo da je evolucija dugotrajan proces mijenjanja i prilagođavanja, međutim intervencijom čovjeka te promjene su brze i sa nepoželjnim posljedicama po činioce životne sredine tako da su te promjene negdje i nepovratne. Kod šume su promjene vrlo uočljive i po čovjeka vrlo pogubne, zato i reaguje.


  Ekologija
  Kineski pijesak u francuskim Alpama
  ČETVRTI ŠAMAR ČOVJEČANSTVU
  Ugrožavanje činilaca životne sredine
  Antologija ekologizma
  Fenomen kiselih kiša i umiranja šuma
  Šta je ustvari zemljotres i kako se mjeri?
  PLANETA JE BOLESNA TRAŽI SE LIJEK
  Britanija: nuklearkama protiv klimatskih promjena
  VODA JE OPĆE DOBRO